Өзбекстан ойыншыларына бұған дейін де әлем чемпионатына шығуға талай мүмкіндік болды. Алайда шешуші кездесулерде жолы болмай, бірнеше мәрте жеңіліске ұшырады. Жанкүйерлер де, футболшылар да соған қарамастан, басты мақсаттан бас тартқан жоқ. Ақыры көптен күткен сәт те туды.
Өзбек футболының өрлеуі
Әлем чемпионатына жолдама алу – тек ұлттық құраманың емес, өзбек футболының жеңісі. Кейінгі жылдары елде футболды дамытуға ерекше көңіл бөлініп отыр. Өзбекстанның жастар және жасөспірімдер құрамалары халықаралық жарыстарда сәтті өнер көрсетіп, азиялық футболдағы өзіндік орнын қалыптастыра бастады. Қазір сол буыннан шыққан талантты ойыншылар ұлттық құраманың негізгі күшіне айналды. Бұл орайда біз спорт сарапшысы Айдос Рымқұлдың пікірін білген едік.
– Өзбекстанда тек футбол емес, жалпы спорт саласы мемлекет тарапынан жүйелі қолдауға және қатаң бақылауға ие, қаржының тиімді жұмсалуы қатты қадағаланады. Кейінгі жылдары құрылған футбол академиялары, инфрақұрылымның дамуы және өзбек футболшыларының еңбекқорлығы біртіндеп жоғары нәтиже беріп жатыр. Дегенмен маңызды фактордың бірі FIFA тарапынан әлем чемпионатының қатысушылар санын көбейтуі және Азияға бөлінетін жолдамалардың артуы болды.
Бас бапкердің орнын кім басты?
Өзбекстан құрамасының әлем чемпионатына жолдама алуынан кейін ел футболына маңызды өзгерістер енді. Ұлттық құраманы тарихи жетістікке жеткізген Тимур Кападзенің орнына әлемге әйгілі италиялық маман Фабио Каннавароның келуі көптеген талқыға да себеп болды.
– Әлем чемпионатында кейбір құрамалар алғашқы турлардан кейін-ақ бас бапкерін қызметінен босатып жатқан кезде Өзбекстан құрамасының тізгінін Тимур Кападзеден Фабио Каннавароға беруін ерекше жағдай деп санамаймын. Әрине, Өзбекстанды әлем чемпионатына алып шыққан дәл осы Тимур Кападзе болды, бірақ Фабио Каннавароны таңдаған – Өзбекстан футбол федерациясының өзі, – дейді спорт комментаторы Есей Жеңісұлы.
Оның айтуынша, бұл шешім – әлемдік тәжірибесі бар мамандарға сенім артудың көрінісі. Тимур Кападзе жергілікті футболдың ішінде өсіп-жетілген бапкер болғандықтан, кейбір жаңа трендтерді толық сезінбеуі немесе кеш қабылдауы мүмкін. Ал Каннаваро – әлемдік футболда із қалдырған тұлға. Ол Қытай чемпионатында да бапкер ретінде жеңіске жеткен әрі жаттықтырушылық жолында өз мүмкіндігін енді көрсете бастаған жас мамандардың қатарында.
Әлемдік додадағы мүмкіндік
Әлем чемпионатында тәжірибелі құрамалармен бәсекелесу оңай болмағанымен, өзбек футболшылары топтық кезеңнен шығуға қауқарлы екенін бірнеше рет дәлелдеді. Әлемдік футбол элитасы жиналған додада өзбек футболшылары қаншалықты алысқа бара алады? Өзбек құрамасы мен Колумбия ойыны жақындағанда, Есей Жеңісұлының пікірін білген едік.
– Өзбекстан құрамасының әлем чемпионатындағы мүмкіндігін аса жоғары бағалау қиын. Команда топтық кезеңде Колумбия және Португалия секілді өте мықты қарсыластармен кездеседі. Топта үшінші орын алып, келесі кезеңге шығып кетудің өзі үлкен сенсация болар еді. Колумбиямен таласып, екінші орынға көтеріледі деп айту қиын, дегенмен үшінші орынға ие болуға мүмкіндігі бар, – деп еді спорт комментаторы.
Дегенмен бауырларымыздың плей-оффқа өтеріне әлі де сенім бар, себебі Өзбекстан құрамасының ірі турнирлерде тосын нәтиже көрсететін дәстүрі де жоқ емес. Мәселен, 1994 жылы ешкім күтпеген жерден Азия ойындарында чемпион атанған болатын. Сондықтан бұл жолы да өзбек командасынан жағымды тосынсый болса, Орталық Азия футболы үшін үлкен серпін болар еді.
Е.Жеңісұлының болжамы да шындыққа жанасып, Өзбекстан Колумбиямен кездесу нәтижесінде 1:3 есебімен жеңіліс тапты. Мексиканың Мехико қаласындағы әйгілі «Ацтека» стадионында өткен матчта колумбиялықтар ойын тізгінін өз қолына алды. Өзбекстан құрамасы қорғанысқа басымдық беріп, барынша қарсы шабуылға сенім артты. Ұзақ уақыт бойы қарсыластың шабуылдарына төтеп беріп, алайда алғашқы таймның 40-минутында есеп ашқан голға тосқауыл қоя алмады. Луис Диастың әсем пасынан кейін Даниэль Муньос мергендігімен көзге түсті. Екінші таймда Өзбекстан құрамасы батыл ойнап, шабуылын жиілетті. Осы белсенділік көптен күткен нәтиже сыйлап, 60-минутта Аббосбек Файзуллаев тарихи голын соқты. Шебер жартылай қорғаушы, осылайша, әлем чемпионатында Өзбекстан атынан алғашқы гол салған ойыншы атанды.
Өкініштісі, қуаныш ұзаққа созылған жоқ. Араға бес минут салып колумбиялық Луис Диас есепті қайтадан командасының пайдасына шешті. Матчтың соңына қарай өзбек футболшылары таразы басын теңестіруге ұмтылғанымен, қосымша уақытта Джаминтон Кампас үшінші голды соғып, кездесудің нүктесін қойды.
Бұл нәтиже Колумбияны К тобының көшбасшысына шығарса, Өзбекстан үшін алдағы кездесулердің маңызын арттыра түсті. Енді өзбек футболшылары келесі кезеңде Португалия құрамасына қарсы алаңға шығып, әлем чемпионатындағы алғашқы ұпайларын еншілеуге тырысады.
Түркі елдерінің спорттағы бірлігі
Әлем чемпионатында Түркия құрамасының жолы да әзірге сәтті басталмады. Түріктер топтық кезеңдегі алғашқы матчында Аустралиядан 0:2 есебімен жеңіліп қалды. Өкінішке қарай, 24 жылдан кейін әлем чемпионатына қайта оралған команда алғашқы ойында ұпай еншілей алмады. Тransfermarkt.world сайтына жарияланған дерекке сүйенсек, Түркия құрамасының жалпы нарықтық құны 536,2 миллион еуро деп бағаланып отыр. Қызығы, Аустралия командасының нарықтық құны 77,45 миллион еуро болған. Дей тұрғанмен, бұл ретте түрік ағайынға ұнжырғаны түсіруге болмайды, келесі кезеңге жолдама алуға әлі де мүмкіндік бар. Сол себепті Түркия футболшылары Парагвай мен АҚШ-қа қарсы кездесулерде плей-офф кезеңіне шығу мүмкіндігін сақтап қалу үшін бар күшін салуға ниетті деп ойлаймыз.
Әлемдік футбол картасында түркі елдерінің жетістігі жайында да бірер сөз етсек. Бүгінде түркі халықтарын біріктіретін ортақ футбол кеңістігін қалыптастыру қажеттігі үнемі айтылып жатыр. Бұл туралы Есей Жеңісұлы мынадай пікір білдірген еді:
– Түркі елдері арасында футбол қауымдастығын құрып, шамамен үш-төрт жылда бір рет арнайы чемпионат өткізіп тұру қажет деп ойлаймын. Бұл мәселені біз 2021 жылы Ыстамбұлға барған кезде Түркі кеңесінің басшылығына да айтқан болатынбыз. Сол кезде Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстан, Әзербайжан және Түркия құрамаларының қатысуымен турнир ұйымдастыруға мүмкіндік бар екені айтылды. Алайда Ресей құрамындағы Татарстан, Башқұртстан немесе Саха секілді өңірлер жеке мемлекет болмағандықтан, оларды мұндай жарысқа қосу мүмкін емес, – дейді ол.
Е.Жеңісұлының сөзінше, алты құрама арасында тұрақты чемпионат өткізуге болады, тіпті оған Венгрия қосылуы да ықтимал. Сонымен қатар Тәжікстан құрамасын қонақ ретінде шақыруға мүмкіндік бар. Дегенмен мұндай жарысты халықаралық күнтізбеге сәйкестендіру және оның клубтық футболға кедергі келтірмеуі маңызды мәселе болып қала береді. Қалай болғанда да, араб елдерінің, Шығыс Азия мемлекеттерінің өзара жарысы бар екенін ескерсек, түркі әлемі де мұндай бастамадан шет қалмауы керек. Оның үстіне, әлем чемпионатына бір мезетте Түркия мен Өзбекстанның жолдама алуы – түркі футболы үшін ерекше мақтаныш.
Өзбекстан үшін басты міндет – әлем чемпионатында ел намысын қорғап тартысты ойын көрсету. Әрине, әлемнің үздік құрамаларымен бәсекелесу оңай болмайды. Дегенмен бүгінгі жетістік өзбек футболының әлеуетін көрсетті.
Мөлдір БОЛАТҚЫЗЫ,
ЕҰУ-дың 2-курс студенті