BBC News жариялаған материалдың негізінде Aikyn.kz уақытқа негізделген есептеулерге құралған басқатырғыштар ұсынады. Бұл әркімге қызықты болуы керек.
АҚШ конгресінде сағат тілі осылай қолмен ауыстырылады. Фото edition.cnn.com сайтынан алынды
Жазғы уақытқа көшу кезінде адамдар әдеттегіден көбірек математикалық есептеулер жасауы керек екен. Мамандардың айтуынша, осылайша адамдар өздерінің тәуліктік кестесін реттей алады. Бұл әсіресе жылда өзгеріп тұратын уақыт белдеулерінде тұратын тұрғындар үшін өзекті.
АҚШ-тың көп бөлігінде сағат тілі кеше, 9 наурызда бір сағат алға жылжытылды. Тек Аризона мен Гавай аралдарында ғана уақыт өзгертілмейді, оларда жазғы уақыт қолданылмайды.
Ал Атлант мұхитының арғы бетіндегі адамдармен сөйлесетіндер үшін келесі үш апта ішінде уақыт айырмашылығы аздап қысқарады. Өйткені Ұлыбритания мен Еуропаның басқа елдері жазғы уақытқа тек наурыздың соңында көшеді.
Лондондағы Гринвич Корольдік обсерваториясының сағаттары жаз бойы Гринвич уақытымен қалады. Бұл түсініксіз болуы мүмкін, біраз ойлау икемділігі қажет.
Қандай елдерде жазғы және қысқы уақыт қолданылады?
Америка мен Еуропа тұрғындары үшін келесі үш апта ішінде уақыт айырмашылығы аздап қысқарады. Инфографика kommersant.ru сайтынан алынды
Еуроодақ-қа мүше елдер мен бірқатар еуропалық елдерде наурыздың соңғы жексенбісінде сағат тілі бір сағат алға жылжытылады.
Канада мен Аустралия да маусымдық уақыт өзгертулерін қолданады, бірақ бірнеше аймақтары ғана бұндай уақыт ауыстырудан босатылған. Парагвай, Чили, Куба, Гаити және Жаңа Зеландия да жазғы уақытқа ауысады. Мексикада сағат тілін ауыстыру 2023 жылдың көктемінен бастап мүлдем тоқтатылды, ал Египетте, керісінше, қайта басталды.
Ресейде жыл сайынғы сағат тілін ауыстыру 2011 жылы алынып тасталды, сол кезде ел тұрақты жазғы уақытта қалды. Ал 2014 жылы тұрақты қысқы уақытқа көшті.
2024 жылдың 1 наурызынан бастап Қазақстанда бүкіл ел бойынша бірыңғай уақыт белдеуі белгіленді. Бесінші уақыт белдеуі (UTC+5) еліміздің бүкіл аумағында қолданылып, жазғы, қысқы уақыттарға ауыспайтын болды.
Ежелгі әлемде уақытты бақылау мен рәсімдеуде әлдеқайда радикалды өзгерістер болған. Мысалы, римдіктер қолданған күнтізбелердің өзгерістері шешуі қиын басқатырғыштарға әкелді.
Төменде сондай уақыт жұмбақтарының 3-еуін ұсынамыз. Оларды BBC News тарих профессоры, Ұлыбританиядағы Рединг университетінің ғалымы Хелен Перриштің кеңесімен дайындаған. Жауаптарды білу үшін мақаланы соңына дейін оқыңыз.
1-басқатырғыш 1: мүмкін емес хат
Францияда бір әйел 1582 жылдың 8 қарашасында хат жазады. Хатты үш күн бұрын Англияда алған. Бұл қалай мүмкін болды?
Уақыт өзгерткен хат теңіздер арқылы жүзіп өтеді. Фото BBC сайтынан алынды. Авторлығы: Emmanuel Lafont
2-басқатырғыш: жоғалған туған күндердің құпиясы
Б.з.д. 46 жылы көктемде Римде бір сәби дүниеге келеді. Ол 60 жасқа дейін өмір сүрді, бірақ ешқашан туған күнін атап өткен жоқ. Неге?
Жас – бұл жай ғана сан. Ал егер сіздің туған күніңіз ешқашан болмаса, ұзақ өмір сүруге бола ма? Фото BBC сайтынан алынды. Авторлығы: Emmanuel Lafont
3-басқатырғыш: ерекше қартайған фермер
Б.з.д. 800 жылы желтоқсанның соңғы күнінде бір фермер егістіктегі жұмысын аяқтап, құралдарын қойып, ұйықтауға кетеді. Жаңа жылдың бірінші күні ол қайтадан құралдарын алып, жұмысқа кіріседі, бірақ кенеттен екі айға қартайып кеткенін байқайды. Бұл қалай болуы мүмкін?
Бүгін сіз жұмыстасыз, келесі күні жұмысқа қайта шықтыңыз – бірақ арада көп уақыт өтті. Фото BBC сайтынан алынды. Авторлығы: Emmanuel Lafont
Жауаптар
Мүмкін емес хат – 1-басқатырғыш
1500 жылдары ескі юлиан күнтізбесі григориан күнтізбесіне ауыстырылды. Бірақ Еуропадағы әртүрлі елдер оны әр уақытта қабылдады, сондықтан кейбір мемлекеттер бірнеше күн немесе тіпті апталар артта қалып отырды.
Жоғалған туған күндердің құпиясы – 2-басқатырғыш
Римдіктер күнтізбесін күн жылымен сәйкестендіру үшін «қосымша айларды» (Мерцедоний айы) қолданды. Бұл ай б.з.д. 46 жылы соңғы рет енгізілген, сондықтан осы айда туған адам туған күнін ешқашан тойлай алмады.
Ерекше қартаюшы фермер – 3-басқатырғыш
Юлианға дейінгі күнтізбе тек 10 айдан тұрды және шамамен қыстың 60 күні күнтізбеге енгізілмеді. Осылайша, фермер «уақыттан тыс» екі ай өмір сүргендей болды.
Уақыттан артта қалғандар туралы мына әзіл видеода:
Сараптама, зерттеу мақала, күнделікті өзекті ақпаратты «Айқынның» TELEGRAM арнасынан табасыз.