Мемлекет басшысы Turkistan газетіне берген сұхбатында қайтарылған активтер төңірегіндегі сауалға жауап беріп, бұл бағыттағы қордаланған түйткілдерді тарқатқан болатын. Қайтарылған активтер әлеуметтік нысандарға бөлініп, инфрақұрылым жаңаруына септесіп, әуежайлар жаңғыртылып жатыр деді. Ең бастысы, бұл жұмыс жалғасып, ашық жүргізілуге тиіс екендігін жеткізді.
– Заңсыз активтерді елге қайтару жөніндегі комитет үлкен жұмыс атқарып, олигополия өкілдерінен 1,3 триллион теңгеден астам қаржы өндіріп алды. Соның 1 триллион теңгеден астамы мемлекет қазынасына түсті. Арнайы мемлекеттік қордағы қаражат есебінен елімізде жалпы құны 482 миллиард теңге болатын 434 әлеуметтік және коммуналдық нысан салынып жатыр. Оның қатарында 227 сумен қамтамасыз ету, 183 денсаулық сақтау, 11 білім беру, 5 спорт, 8 инфрақұрылым нысанының құрылысы бар. Сондай-ақ Павлодар, Арқалық, Балқаш қалаларындағы әуежайлар жаңғыртылып жатыр. Жұмыс жалғаса береді. Активтерді сараптап, оның заңдылығын анықтау құзырлы органдардың күнделікті қызметінің бір бағытына айналды. Ең бастысы, барлық жұмыс ашық әрі әділ болуға тиіс. Енді бұл шаруаны бір орталықтан үйлестіріп жүргізудің қажеті жоқ. Жұмыс бір қалыпқа түсті. Сондықтан алға қадам басып, инвесторлардың құқығын қорғауға баса мән беретін кез келді, – деді Президент.
Бас прокуратураның дерегіне сүйенсек, бұған дейінгі 2023 жылы 760 миллион теңге қайтарылса, 2024 жылы 428,7 млрд заңсыз активтер мемлекетке қайтарылған. Жақындағы Жолдаудағы тапсырмаға сәйкес, Заңсыз активтерді қайтару жөніндегі комитетінің атауын Инвесторлардың құқығын қорғау жөніндегі комитет деп өзгерту қолға алынды.
Бас прокуратура дерегінше, жалпы құны 1,3 трлн теңгеден асатын ұрланған және шетелге шығарылған активтерді қайтару бойынша шаралар қабылданып, оның 1 трлн теңгеден астамы мемлекет пайдасына нақты түсті, яғни 928,6 млрд теңгесі қаражат түрінде, ал 107,7 млрд теңгесі мүлік түрінде қайтарылыпты. Тек мүлік пен қаржыны қайтарып қана қоймай, «Заңсыз иемденілген активтерді мемлекетке қайтару туралы» заңның субъектілері жалпы құны 5,2 трлн теңгені құрайтын ірі инвестициялық және әлеуметтік жобаларды кезең-кезеңімен іске асырып жатыр. Қайтарылған қаражат есебінен білім беру, денсаулық сақтау, спорт салаларында, сондай-ақ коммуналдық және инфрақұрылымдық нысандарды жаңғырту бағытында бүкіл ел бойынша, әсіресе шалғай елді мекендерде 434 нысанның құрылысы қаржыландырылған. Демек, ілгерілеу бар деген сөз.
Қайтарылған активтерді әлеуметтік және коммуналдық нысандарға бағыттау – қоғам үшін маңызды әрі қажет қадам. Алайда ел экономикасының ұзақмерзімді әрі тұрақты өсуі үшін бұл қаржылар тек тұтынушылық емес, табыс әкелетін салаларға да салынса, нұр үстіне нұр деп есептейді білікті экономист Бексұлтан Ысқақов.
– Біріншіден, өндіріс пен өңдеу өнеркәсібі. Қосымша құны жоғары өнім шығаратын зауыттар мен кәсіпорындар экономиканы нақты өсіреді, жұмыс орындарын ашады және бюджетке тұрақты салық түсімін қамтамасыз етеді. Екіншіден, шағын және орта бизнеске (ШОБ) қолдау. Қайтарылған қаржыларды жеңілдетілген несие, кепілдік немесе инвестициялық қорлар арқылы ШОБ-қа бағыттау ішкі нарықты жандандырып, кәсіпкерлік белсенділікті арттырады. Үшіншіден, инфрақұрылымдық жобалар, бірақ жай құрылыс емес, экономикалық қайтарымы бар инфрақұрылым: логистика, қойма кешендері, индустриялық аймақтар, инженерлік желілер. Мұндай жобалар жеке инвестицияны тартуға негіз болады. Төртіншіден, білім мен технологияға инвестиция. Техникалық білім беру, IT, инженерлік кадрлар даярлау, стартаптарды қолдау – ұзақ мерзімде елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыратын ең тиімді бағыттардың бірі. Қайтарылған активтерді әлеуметтік қажеттіліктер мен экономикалық өсім беретін салалар арасында теңгерімді түрде бөлу маңызды. Сонда бұл қаражат бірреттік шығын емес, ел экономикасына жұмыс істейтін тұрақты капиталға айналады, – дейді экономист.
Мәжіліс депутаты Үнзила Шапақ активтердің елге қайтарылып, халықтың әл-аухатын жақсартуға сеп болып жатқандығын құптайды. Сонымен қатар бұл салада заңмен қатар идеологиялық һәм моральдық жауапкершілікті де күшейту керектігін алға тартады.
– Халықтың мүлкін қорғау және мемлекетшілдік сананы нығайту – тек құқықтық емес, ең алдымен идеологиялық әрі моральдық мәселе. Бұл ұстанымды қалыптастыру үшін қоғамда «мемлекеттік қызмет – жеке пайда табу құралы емес, елге қызмет етудің аманаты» деген түсінік орнығуы қажет. Біріншіден, әділдік қағидатының мызғымастығы қамтамасыз етілуге тиіс. Заңсыз иемденілген активтердің қайтарылуы және оның ел игілігіне жұмсалуы қоғамға мемлекет халықтың мүддесін қорғай алатындығын көрсетеді. Екіншіден, ашық ақпараттық саясат және азаматтардың шешім қабылдау үдерісіне қатысуы жауапкершілік пен сенім қалыптастырады. Қайтарылған активтердің нақты жобаларға бағытталуы және оның нәтижесі туралы деректердің тұрақты жариялануы қоғамда ортақ меншікке деген жауапкершілікті арттырады. Сонымен бірге тәрбие мен білім беру жүйесінде адал еңбек, заңға құрмет және отансүйгіштік құндылықтарын жүйелі насихаттау ұзақмерзімді идеологиялық негіз қалыптастырады, – дейді депутат.
Тоқетері, енді ерікті түрде қайтарылған активтер заңсыз деп танылмайтын болды. Бұл жөнінде Сенат «Заңсыз қайтарылған активтер туралы» заңды қайта қарап, өзгертулер мен толықтырулар енгізіп, мақұлдады. Арнаулы мемлекеттік қор ашық тұр. «Заңсыз иемденілген активтерді мемлекетке қайтару туралы» арнайы заң да қолданыста. Мемлекет байлығы күмән тудыратындармен 5 млн теңгеге келісім де жасасты. Бұған дейін негізгі бағыт әлеуметтік сала болса, бұдан бұлай инвестициялық бағытқа баса мән берілмек. Тоқетер түйінін айтқанда, халқымыз «қайтқан малда қайыр бар» деп текке айтпаса керек-ті.
Олжас ЖОЛДЫБАЙ