Қазақстан Республикасының демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде конституциялық танылуы барлық мемлекеттік саясаттың құндылық негізін құрайды. ҚСЗИ-дың Солтүстік Қазақстан облысындағы өкілі, Өңірлермен жұмыс жөніндегі бөлмінің бас сарапшысы Руслан Асаубаевтың айтуынша, жеке тұлғаны, оның өмірін, құқықтары мен бостандықтарын ең жоғары құндылықтар ретінде тану әлеуметтік әділеттілікті дамудың негізгі бағыты ретінде басымдыққа алады. Бұл модельде әлеуметтік мемлекет декларативті ұғым емес, азаматтардың лайықты өмір сүру деңгейі мен тең мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге бағытталған кепілдіктердің институционалдық жүйесі, – деп хабарлайды Aikyn.kz.
Осы ретте Руслан Асаубаев жаңа Конституция жобасының 3-бабында мемлекеттің әлеуметтік табиғаты жүзеге асырылатын қағидаттар белгіленгенін атап өтті. Олар: адам құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу, бірлікті нығайту, халықтың әл-ауқатын жақсарту және адами капиталды, білім беруді, ғылымды және инновацияны дамыту. Осылайша, әлеуметтік әділеттілік тек ресурстарды қайта бөлу ретінде ғана емес, сонымен қатар жеке тұлғаның толыққанды өмір сүруі, кәсіби әлеуеттің өсуі және білімге қолжетімділікті кеңейту үшін жағдайлар жасау ретінде де түсініледі. Мәдениетті қолдау, экологиялық жауапкершілік және қоғамдық диалогты дамыту әділеттіліктің экономикалық өлшемін құндылықтарға негізделген және институционалдық мазмұнмен толықтырады.
– Сонымен қатар әлеуметтік кепілдіктер еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру ережелерінде көрсетілген. Мемлекет қауіпсіз еңбек жағдайларын, кемсітушіліксіз жалақы мен әлеуметтік қорғауды, сондай-ақ ең төменгі жалақы мен зейнетақыны, сондай-ақ қартайған кезде, ауру кезінде, мүгедектікте және басқа да себептер бойынша әлеуметтік қамсыздандыруды кепілдейді. Бұл ережелер әлеуметтік теңсіздікті азайтуға бағытталған әлеуметтік қорғаудың негізгі стандартын құрайды.
Сонымен бірге ерікті сақтандыруды, қайырымдылықты және еріктілікті ынталандыру қоғам мен мемлекет арасындағы ортақ жауапкершілік қағидатын көрсетеді.
Денсаулық сақтау құқығы және тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі, сондай-ақ мемлекеттік мекемелерде міндетті және тегін орта білім беру негізгі әлеуметтік жеңілдіктерге тең бастапқы қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Осы нормалар арқылы әлеуметтік әділеттілік институционалдық сипатқа ие болады – білім беру мен денсаулық сақтауға қолжетімділік адами капитал мен тұрақты дамудың негізі ретінде қарастырылады.
Осылайша, Қазақстан Республикасы Конституциясының жаңа нұсқасындағы әлеуметтік мемлекет тұжырымдамасы негізгі әлеуметтік құқықтардың кепілдіктерін, адами капиталды дамытуды, азаматтардың басқаруға қатысуын және тәуелсіз құқықтық институттарды біріктіретін кешенді модельді білдіреді. Әлеуметтік әділеттілік мемлекеттік жауапкершілік, қоғамның қатысуы және заң үстемдігі арасындағы тепе-теңдіктің нәтижесі ретінде қарастырылады, – дейді сарапшы.