Бүгінгі Мәжіліс отырысында Ә.Мутәлі, М.Ескендіров, Д. Исабеков, Н. Байтілесов бастаған бір топ депутат Премьер-министр Олжас Бектеновке елдегі сейсмология саласын дамыту туралы депутаттық сауал жолдады, – деп хабарлайды Aikyn.kz.
Мәжіліс депутаты Әбутәліп Мутәлінің айтуынша, сейсмикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және төтенше жағдайлардың алдын алу жүйесін әрі қарай дамыту мәселесі Қазақстан Республикасындағы кейбір өңірлердің, әсіресе Алматы қаласы мен Алматы облыстарының сейсмикалық белсенді болуы, жылдам урбанизациялану және құрылыс тығыздығының артуы жағдайында аса өзектілігін сақтап отыр.
– Сыни сәтте жақындап келе жатқан жер сілкінісі туралы ескерту адамдарға мүмкіндігінше қысқа мерзімде келуі маңызды. Бұл өмір мен денсаулықты сақтауға мүмкіндік береді! Мұнда цифрландыру маңызды. Мемлекет басшысы 2024 жылғы 25 қаңтарда Алматы қаласында өткен сейсмикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселелері жөніндегі кеңесте атап өткендей, қолданыстағы азаматтық қорғау жүйесі байырғы технологиялық жаңғыртуды талап етеді, ал хабарландыру және мониторинг процестері халық қауіпсіздігінің нақты қажеттіліктеріне қайта бағдарлануы тиіс, – деді Мәжіліс депутаты Әбутәліп Мутәлі.
Депутат халықаралық тәжірибені тілге тиек етіп, сейсмикалық қауіптерден ең тиімді қорғаныс жолы, ол геодеректерді маңызды инфрақұрылыммен және құрылыс секторымен байланыстырып, бірыңғай цифрлық контур құру арқылы жүзеге асырылатынын айтты.
– Мысалы, Жапонияда UrEDAS жүйесі нақты уақыт режимінде жүздеген стансалардан сигналдарды өңдейді, бұл автоматты түрде, адам факторынсыз, жойқын толқын келгенге дейін бірнеше секунд бұрын жүрдек пойыздарды тоқтатуға және өнеркәсіптік нысандарда газ беруді тоқтатуға мүмкіндік береді. Ал АҚШ-та (Калифорнияда) ShakeAlert жүйесінің деректері сейсмикалық шағын аудандастырудың цифрлық карталарына тікелей біріктірілген, олардың негізінде қатаң құрылыс кодтары қолданылады: ғимарат параметрлері белгілі бір жер учаскесінің егжей-тегжейлі тәуекелдеріне сәйкес келмесе, құрылыс салушы жобалауға рұқсат ала алмайды. Жер сілкінісі кезіндегі әлемдік озық тәжірибенің басты сабағы – сейсмикалық белсенділікті жай ғана тіркеп отырудан қатерлерді проактивті басқару форматына көшуде жатыр, – деді ол.
Оның айтуынша, депутаттық бақылау аясында бұдан алдын жіберілген сауалға Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің жауабы қаралған. Министрлік сейсмикалық тәуекелдерді бағалау тәсілдерін нормативті бекітуді, Сейсмология саласын дамытудың кешенді жоспарын іске асыруды, сондай-ақ халықты ерте құлақтандыру жүйесінің жекелеген элементтерін ендіруді қоса алғанда, сейсмология саласын дамыту бойынша жұмысты рет-ретімен жүргізіп жатқанын атап көрсеткен.
– Сонымен қатар осы саладағы міндеттердің кешенді сипаты мен технологиялардың қарқынды дамуын ескере отырып, кейбір бағыттар сейсмикалық тәуекелдерді басқарудың бірыңғай, технологиялық жағынан интеграцияланған жүйесін қалыптастыру мақсатында одан әрі күшейту мен дамытуды талап етеді. Мәселен, қала құрылысын жоспарлау кезінде сейсмикалық аудандарға бөлу карталарын толық пайдалану мәселелері кезең-кезеңімен ендіру сатысында, бұл бірқатар өңір бойынша оларды әзірлеуді аяқтау қажеттілігімен байланысты. Осыған орай геодеректер инфрақұрылымын әрі қарай дамыту және оларды аумақты жоспарлау процестеріне интеграциялау қажеттілігі сақталып отыр.
Жалпы алғанда, сейсмологиялық мониторингілеу жүйесі жұмыс істеп тұр және дамытылуда, соның өзінде байқау желісін қамтуды әрі қарай кеңейту және оны байқау деректерінің толықтығын арттыру мақсатында еліміздің сейсмикалық қауіпті аудандарына біркелкі бөлуді арттыру керек. Халыққа алдын ала ескерту және құлақтандырудың интеграцияланған жүйесін жасау бойынша жұмыс кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда. Сонымен қатар заманауи халықаралық тәсілдерді ескере отырып, мониторингілеу, талдау және құлақтандыру деректерін сейсмикалық тәуекелдерді басқару ұлттық бірыңғай контурына біріктіру механизмін дамытуды жалғастыру қажет, – дейді депутат.
Әбутәліп Мутәлі осы саланы цифрландыруға ерекше назар аудару қажеттігін көтерді. Айтуынша, жер сілкінісі кезіндегі реакция бірнеше секунд ішінде болады. Осыған жасанды интеллект мүмкіндіктерін барынша пайдалану қажет.
– Қазіргі уақытта сейсмологиялық деректердің цифрлық базасын кезең-кезеңімен қалыптастыру, сондай-ақ талдау мен модельдеудің заманауи әдістерін ендіру мәселелерін пысықтау жүзеге асырылып жатыр. Сонымен қатар мүмкіндіктерді есептеуді кеңейту мен үлкен деректерді талдау технологияларын қолдануды қоса алғанда, осы бағыттарды әрі қарай дамыту болжамдық бағалаудың дәлдігін және тәуекелдерді басқарудың тиімділігін арттыруға ықпал етеді. Жалпы, министрлік қабылдап жатқан шаралар ұлттық сейсмологиялық қауіпсіздік жүйесін әрі қарай дамытуға негіз болады және қолдауды талап етеді. Баяндалғанды ескере отырып, сейсмикалық тәуекелдерді басқару жүйесін одан әрі жетілдіру тәртібімен мынадай шараларды қабылдау керек деп санаймыз: 1. Қазақстан Республикасының сейсмология саласын дамытудың 2024-2028 жылдарға арналған кешенді жоспарының іс-шараларын рет-ретімен іске асыруды қамтамасыз етуді; 2. еліміздің сейсмикалық қауіпті өңірлерінде сейсмикалық аудандарға бөлу картасын әзірлеуді және ендіруді аяқтау бойынша жұмысты жалғастыруды; 3. деректерді мониторингілеу, талдау және халықты ерте құлақтандыру жүйелерін сейсмикалық тәуекелдерді басқарудың ұлттық бірыңғай контурына одан әрі интеграциялау мүмкіндігін қарастыруды; 4. сейсмология саласының цифрлық инфрақұрылымын дамытуды және сейсмикалық тәуекелдерді бағалау мен басқару саласында ведомствоаралық үйлестіруді күшейтуді жалғастыруды қарастыру қажет, – деді ол.