Төтенше жағдай ешқашан алдын ала ескертіп келмейді. Су тасқыны, жер сілкінісі, өрт, дауыл, өндірістік апат немесе басқа да қауіп-қатерлер кезінде адамдардың өмірі мен денсаулығы көбіне алғашқы минуттардағы дұрыс әрекетке байланысты болады. Осындай сәтте үрейге бой алдырмай, нақты іс-қимыл ретін білу – әр азаматтың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды шарты.
Ең алдымен – сабыр сақтау
Кез келген төтенше жағдай кезінде ең қауіпті нәрсенің бірі – дүрбелеңге салыну. Асығыс әрі ойланбай жасалған әрекет жарақат алу қаупін арттырады. Сондықтан алдымен жағдайды бағалап, айналадағы адамдардың қауіпсіздігіне назар аударған жөн. Егер қауіпсіз жерге шығуға мүмкіндік болса, бірден соған әрекет жасау керек.
Егер жер сілкінісі болса, терезеден, ауыр жиһаздардың жанынан және электр құрылғыларынан алыс болып, үстелдің астына немесе ішкі қабырғаға жақын жерді паналаған дұрыс. Өрт кезінде түтін көп жиналған жағдайда еңкейіп немесе еңбектеп қозғалған жөн, өйткені таза ауа еденге жақын болады. Ал су тасқыны қаупі туындаса, төмен орналасқан аумақтардан дереу биік жерге көшу қажет.
112 қызметіне қашан және қалай хабарласу керек?
Қазақстанда төтенше жағдайлар бойынша бірыңғай жедел байланыс нөмірі – 112 нөмірі. Бұл нөмірге ұялы телефоннан SIM-картасыз да қоңырау шалуға болады.
Диспетчермен сөйлескенде:
- оқиға болған нақты мекенжайды немесе орналасқан жеріңізді айтыңыз;
- қандай жағдай болғанын қысқаша әрі нақты түсіндіріңіз;
- зардап шеккен адамдардың бар-жоғын хабарлаңыз;
- өз аты жөніңізді және байланыс нөміріңізді айтыңыз.
Телефон желісін бос ұстап, диспетчердің қосымша сұрақтарына нақты жауап беру маңызды. Егер жағдай өзгерсе немесе жаңа қауіп туындаса, бұл туралы да дереу хабарлаған жөн.
Эвакуация кезінде қандай ережелерді сақтау керек?
Егер құтқару қызметтері эвакуация жарияласа, олардың нұсқауын бұлжытпай орындау қажет. Үйден шығар алдында мүмкіндігінше электр қуатын, газды және суды өшіріп кеткен дұрыс.
Эвакуация кезінде:
- тек қажетті құжаттар мен ең маңызды заттарды алыңыз;
- балаларды, егде жастағы адамдарды және мүмкіндігі шектеулі азаматтарды бірінші кезекте қауіпсіз жерге шығарыңыз;
- лифтіні пайдаланбаңыз, баспалдақпен түскен дұрыс;
- құтқарушылар көрсеткен бағыттан ауытқымаңыз;
- қауіпті жерге өз бетіңізше қайта бармаңыз.
Үйде төтенше жағдайға арналған сөмке болуы керек
Мамандар әр отбасының алдын ала дайындалған төтенше жағдай сөмкесі болғаны дұрыс екенін айтады. Мұндай сөмке күтпеген жағдайда үйден тез шығып кетуге мүмкіндік береді.
Төтенше жағдайға арналған сөмкеде қандай заттар болуы керек?
- жеке куәлік пен маңызды құжаттардың көшірмелері;
- ауыз су;
- ұзақ сақталатын азық-түлік;
- алғашқы медициналық көмек қобдишасы;
- үнемі қабылдайтын дәрі-дәрмектер;
- фонарь және қосымша батареялар;
- қуатталған пауэрбанк;
- жылы киім мен көрпе;
- қолғап және басқа да санитарлық-гигиеналық құралдар.
Сөмкенің ішін тексеріп, жарамдылық мерзімі өткен заттарды ауыстырып отырған жөн.
Балалар мен қарттардың қауіпсіздігіне ерекше мән беру қажет
Төтенше жағдай кезінде ең осал топтардың бірі – балалар мен егде жастағы адамдар. Сондықтан отбасы мүшелері алдын ала әрекет жоспарын бірге талқылап алғаны дұрыс.
Балаларға жедел қызметтердің нөмірлерін жаттатып, үйден қауіпсіз шығу жолдарын көрсету маңызды. Ал қарт адамдардың дәрі-дәрмектері мен медициналық құжаттары әрдайым қолжетімді жерде болғаны жөн.
Егер отбасы мүшелері әртүрлі жерде болса, төтенше жағдайда қай жерде кездесетінін алдын ала келісіп алған дұрыс.
Алғашқы медициналық көмектің қарапайым дағдыларын меңгеріңіз
Құтқарушылар келгенге дейін көрсетілген алғашқы көмек адам өмірін сақтап қалуы мүмкін.
Әр адам:
- қан кетуді уақытша тоқтатуды;
- жараны таңуды;
- есінен танған адамға көмектесуді;
- күйік пен үсік кезінде алғашқы көмек көрсетуді;
- жүрек-өкпе реанимациясының негізгі қағидаларын білгені абзал.
Алайда өзіңізге қауіп төндіретін жағдайда зардап шеккен адамды құтқаруға әрекет жасамаған дұрыс. Ең алдымен әр адам өз қауіпсіздігін қамтамасыз етуі қажет.
Қандай әрекеттерден аулақ болған жөн?
Төтенше жағдай кезінде жиі жіберілетін қателіктердің бірі – тексерілмеген ақпаратқа сену. Әлеуметтік желілердегі қауесеттер мен жалған хабарламалар дүрбелең туғызуы мүмкін.
Сондай-ақ:
- қауіпсіздік қоршауларын бұзбаңыз;
- құтқарушылардың жұмысына кедергі келтірмеңіз;
- қауіпті аймаққа қызығушылық үшін бармаңыз;
- электр сымдарына немесе зақымданған ғимараттарға жақындамаңыз;
- ресми рұқсат берілмейінше үйге қайта кірмеңіз.
- Ақпаратты тек ресми дереккөздерден алу керек
Төтенше жағдай кезінде нақты әрі сенімді ақпараттың маңызы зор. Сондықтан Төтенше жағдайлар министрлігінің ресми хабарламаларын, жергілікті атқарушы органдардың ақпаратын, сондай-ақ ұялы байланыс операторлары арқылы келетін ескерту хабарламаларды назардан тыс қалдырмаған жөн.
Ресми ақпарат қауіпті аймақтар, эвакуация бағыттары, уақытша орналасу орыны және қауіпсіздік шаралары туралы дер кезінде мәлімет береді.
Қауіп сейілгеннен кейін де сақтық қажет
Төтенше жағдай аяқталды деген хабар тарағанымен, қауіп толық жойылды дегенді білдірмейді. Су басқан немесе зақымданған ғимараттарға мамандардың рұқсатынсыз кіруге болмайды. Газдың иісі, электр желілерінің зақымдануы немесе ғимараттың опырылуы сияқты жасырын қауіптер болуы мүмкін.
Сондай-ақ психологиялық күйге де мән берген жөн. Қатты күйзелістен кейін жақындарыңызбен сөйлесіп, қажет болған жағдайда мамандардың көмегіне жүгінген дұрыс.
Төтенше жағдайдың қай түрі болмасын, оған дайындық әр азаматтың жеке жауапкершілігінен басталады. Қарапайым қауіпсіздік ережелерін білу, алдын ала дайындық жасау және ресми қызметтердің нұсқауларын сақтау – өз өміріңізді ғана емес, жақындарыңыздың да өмірін қорғаудың тиімді жолы.