Өкініштісі сол, елорда іргесіндегі шаһарда мұндай жағдайлар кейінгі уақытта тым жиілеп кетті. Үлескерлерден алған миллиардтарды қалтасына басқандар жазасыз қалып, баспананы аяқтауға асықпай жатқаны халықтың шымбайына әбден батқан. Солардың қатарында осыдан 4 жыл бұрын Сарыарқа шағынауданындағы 22д мекенжайында салынуға тиіс тұрғын үйдегі пәтерлері үшін бар ақшасын салып жібергендер бар.
Құрылыс басталғанда бұл жерде иен дала болған. Ал қазір төбесі көк тіреген зәулім үйлер бой түзеген. Кейбірінде құрылыс жұмыстары әлі жүріп жатыр. Тек ортасында іргетасы басталғанымен аяқсыз қалған 12 қабатты нысан тұр. Баспана уәде етілгендей уақытында салынса, бұл жерде 226 отбасы қоныс тойын тойлауы керек еді. Оның ішінде 17 үлескер аттай 122 миллион теңге қаражатын салып жіберген.
Бүгінде зейнетке шыққан Жұматай Тәжібаев қазір ұлының құрқылтайдың ұясындай ғана кішкентай пәтерінде бірге сыйысып тұруға мәжбүр. Қария 2022 жылы жаңадан салынатын үйден жаңа пәтер алмақ болған. Қолда бар нәпақасының бәрін ипотекалық несиеге салып жіберген ақсақалдың ойы орындалмай, ақшасы желге ұшқан.
– Пәтердің бар ақшасын түгелдей төледім. Ол кезде үйдің құны 12 миллион теңге болған. Жинағанымнан жетпегеніне несие алдым. Міне, қазір бес жылдан бері зейнеткермін. Соның төрт жылында осы несиені төлеп келемін. Мына аядай ғана тар пәтерден кеңірек жайлы пәтер аламыз деп ойлаған едік. Ал қазір ақшамыз да, баспанамыз да жоқ, – дейді Жұматай Тәжібаев.
Ақсақалдың айтуынша, ол өзегін өртеген осы мәселемен екі мәрте қала әкімінің қабылдауында болған. Қала әкімінен еш нәтиже шықпаған соң облыс әкіміне кіріп, мәселені ашық айтуды жөн көреді. Алайда екі жылдан бері облыс әкімінің қабылдауына мүлде кіре алмапты. Қария өзінің төлеген сомасына баспана берілуін талап етіп отыр. Өйткені дәл қазір сол сомаға тек жатақхана бөлмесін ғана ала алады.
Әбден сергелдеңге түскен тұрғындар мәселені шешу үшін тіпті өздері аяқтап беруге келіскен құрылыс компаниясын да тапқан. Бірақ ол да айтқан сөзінен танып тұрғын үйді салудан бас тартыпты. Өйткені бұрынғы құрылыс компаниясының бұл ғимаратқа қойған бағасы тым жоғары болған.
Сегіз үлескердің мүддесін 2024 жылдан бері қорғап келе жатқан заңгер Ілияс Байғожин істің іс жүзінде алаяқтық екеніне еш күман қалмағанын жеткізді.
– Біз өз тарапымыздан тексеріс жүргізіп, барлығы 17 үлескер бар екенін анықтадық. Ал бұрынғы құрылыс салушы компания тарапынан тұрғын үйдегі пәтерлер бойынша 37 үлескер және коммерциялық нысан бойынша бір үлескер бар деген ақпарат берілген. Алайда ресми түрде расталғаны – 17 адам. Оның тоғызы сотқа жүгінді. Қазірдің өзінде олардың пайдасына сот шешімдері шықты. Бірақ одан еш нәтиже болмай отыр. Сот орындаушылары да ештеңе істей алмайды, өйткені компанияның атына тіркелген мүлік те, қаражат та жоқ, – дейді Ілияс Байғожин.
Заңгердің айтуынша, алдымен Ақмола облысының мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы басқармасына сауал жолданған. Сол арқылы үлескерлермен келісімшарт жасасқан компанияның бұл нысанның құрылыс салушысы да, мердігері де емес екені анықталған. Құзырлы мекеме өз жауабында тағы екі компанияның атауын көрсеткен.
Бастапқыда Көкшетау қаласының полициясы алаяқтық фактісі бойынша қылмыстық істі қозғаудан бас тартып, құрылыс компанияларының әрекетінен ешқандай «қылмыс белгілерін» таппаған. Алайда тұрғындар шағымдарын тоқтатпай, мәселені түрлі деңгейде көтере берген. Нәтижесінде, 2025 жылғы қаңтардың соңында өткен кеңестердің бірінде қылмыстық істі бәрібір қозғау туралы тапсырма берілген. Заңгердің айтуынша, іс 2025 жылдың соңына дейін тергелгенімен, кейін тағы да қылмыс құрамының болмауына байланысты тоқтатылған.
Тұрғын үй құрылысының тапсырыс берушісі саналатын М-Group Asia серіктестігі және үлескерлермен келісімшарт жасасу операторы болған Build Group Kokshe компаниясының заңгері Елдар Хисамутдиновтің айтуынша, жоба алғаш басталған 2021 жылы компания үлескерлердің қаражатын тартуға Қазақстандық тұрғын үй компаниясының кепілдігін алған.
– Сол кезде бізде «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкімен» осы жобаны жеңілдетілген ипотекалық несие бағдарламасы аясында ілгерілету жөнінде келісім болған. Біз үлескерлердің қаражатын тарта бастадық. 2021 жылы Көкшетауда үлескерлердің ақшасын тартуға құқығы мен рұқсаты бар жалғыз компания болдық. Кейін «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» жеңілдетілген несиелеудің барлық бағдарламасын тоқтатты. Ал 2022-2023 жылдары Көкшетаудағы жылжымайтын мүлік нарығында тоқырау болды. Барлық компанияда сатылым күрт төмендеді. Оның басты себебі – жеңілдетілген несие бағдарламаларының тоқтатылуы еді. Осыған байланысты біздің де қаражат тартуға берген рұқсатымыз кері қайтарылды. Сәйкесінше, құрылыс та тоқтап қалды, – дейді Елдар Хисамутдинов.
Оның айтуына қарағанда, бұдан кейін компания құрылысқа қаржы салатын жеке инвесторларды іздей бастаған. Бірқатар инвестор қызығушылық танытқанымен, нақты іске көшкендері болмаған.
– Былтыр қыркүйек айында Алматыдағы инвестициялық компаниялардың бірімен келісімге де келдік. Бірақ түсініксіз себептермен әлі күнге дейін ақша салынған жоқ. Алматыға үш рет ұшып барып, келіссөз жүргіздім. Алайда әзірге нәтиже жоқ. Инвестор нысанға кірген жоқ. Қазір Көкшетаудағы құрылыс компанияларының бірімен келіссөз жүргізіп жатырмыз. Бұл компания бізге қала әкімдігінің алаңында өткен кездесуде ұсынылды. Сол жерде қала прокуратурасының өкілі де болды, – дейді компания заңгері.
Осылайша, төрт жылдан бері пәтерлерінің кілтін күткен 226 адамның тағдыры әзірге тағы да инвестордың келуіне байланып тұр. Үлескерлердің айтуынша, уақыт өткен сайын олардың бастапқы салған ақшасының құны да құнсызданып барады. Төрт жыл бұрын баспана алуға жеткен қаражат бүгінде сол көлемдегі пәтерді сатып алуға қауқарсыз. Ал олардың көпшілігі әлі күнге дейін несие төлеп келеді.
Абзал АЛПЫСБАЙҰЛЫ,
Ақмола облысы