Қазақстанда ғылымға бөлінетін бюджет қаржысы соңғы жылдары еселеп артқанымен, мемлекет инвестициялаған қаражаттың экономикаға нақты қайтарымы қандай екені ашық көрсетілмей отыр. «Әділет» партиясы фракциясының депутаты Тілектес Адамбеков осы мәселе жөнінде Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбекке сауал жолдап, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстардың экономикалық тиімділігіне қатысты нақты есеп беруді талап етті, – деп хабарлайды Aikyn.kz.
Депутат бюджеттен бөлінген әр теңгенің экономикалық әсерін, коммерцияланған зерттеулер үлесін және ғылым бағыттарының салыстырмалы қайтарымын жариялауды сұрады.
«Еліміздің Ата Заңында адам капиталы, білім, ғылым және инновацияларды дамыту мемлекет қызметінің стратегиялық бағыты ретінде белгіленген.
«Әділет» партиясының сайлауалды бағдарламасында ғылым, білім және өндіріс өзара байланыссыз жұмыс істеп келген жүйеден бас тартып, экономика сұранысына тікелей қызмет ететін, әрі жаңа өндіріс салаларын қалыптастыратын біртұтас «ғылым – білім беру – өндіріс» моделіне көшу жарияланды.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің ресми сайтында жарияланған мәліметтерге сәйкес, соңғы алты жылда республикалық бюджеттен ғылымға бөлінетін қаржы алты есе өсті. 2023 жылдан бастап ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын ішкі шығындар екі еседен астам өсіп, 2026 жылға қарай 121,5 млрд теңгеден 260 млрд теңгеге ұлғайған. Сонымен қатар 2025 жылы 241 инновациялық жобаның іске асырылғаны, 1 200-ден астам зерттеудің аяқталғаны және ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру бағдарламаларының кеңейтілгені хабарланған.
Алайда еліміздегі ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды қаржыландырудың экономикалық әсері туралы ақпарат қолжетімді емес. Зерттеу жұмыстарының шамамен 80%-ы мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылады», – деп атап өтті депутат.
Тілектес Адамбековтің айтуынша, бюджет тапшылығы жағдайында қаржыландыру көлемі мен іске асырылған жобалардың саны ғана емес, мемлекет салған инвестициялардың нақты қайтарымын бағалау маңызды.
Депутат осыған байланысты мынадай мәселелер бойынша нақты ақпарат ұсынуды сұрады.
- Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды қаржыландыруға бағытталған әрбір теңге бюджет қаражаты қандай көлемде экономикалық әсер, қосылған құн, салықтық түсім немесе экспорттық кіріс әкелді?
- Нәтижелері өндіріске енгізілген, коммерцияландырылған немесе жеке инвестиция тартуға мүмкіндік берген ғылыми жобалар үлесі қандай?
- Ғылым мен технологиялардың жекелеген бағыттарының тиімділігіне салыстырмалы талдау жүргізіле ме? Қандай салалар ең жоғары экономикалық қайтарым көрсетеді, ал қай бағыттар практикалық нәтижелердің жоқтығымен сипатталады? Егер мұндай бағыттар анықталса, олардың төмен нәтижелігінің негізгі себептері қандай?