Бүгін «Әділет» партиясының Орталық аппаратында «Төрелік туралы» Қазақстанның заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы заңының жобасын талқылау жөніндегі дөңгелек үстел өтті, – деп хабарлайды Aikyn.kz.
Жиынға Құрылтай депутаттары, партия басшылығы, заңгерлер қауымдастығының сарапшылары, Мемлекеттік мекемелердің және ұйымдардың мүшелері қатысып, ашық пікір алмасты.
«Әділет» партиясы Төрағасының орынбасары Нұрсұлтан Байтілестің айтуынша, «Төрелік туралы» Қазақстанның заңына өзгерістер мен төлықтырулар енгізіп, оны одан әрі жетілдіру өте маңызды.
– «Әділет» партиясы өзінің сайлауалды бағдарламасында «Заң мен тәртіп» қағидатын нығайту мен тиімді институттарды дамыту бағыты ретінде белгіледі. Осы мақсатқа жетудің бір жолы – азаматтар мен кәсіпкерлердің құқығы мен заңды мүддесін қорғаудың құқықтық тетігін жетілдіру. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев осы жылдың 28 қазандағы Жолдауында тиімді сот төрелігінің елдің инвестициялық тартымдылығын арттырудағы маңызды рөлін ерекше атап өтті. Төрелік – азаматтық құқықтық дауды шешудің балама жолының бірі. Бұл азаматтар мен кәсіпкерлердің өз құқығын қорғау мүмкіндігін кеңейте түсіп, нақты құқықтық қатынастың ерекшелігін ескеруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар қолданыстағы сот төрелігі жүйесін толықтыра түседі. Кәсіпкерлік ортаның рәсімдерінің түсінікті болуы, төрешілердің тәуелсіздігі және қабылданған шешімдердің орындалуы ерекше маңызды.
Оған қоса, төрелік дауға қатысушының бәрі, соның ішінде кәсіпкерлермен шарт жасасу кезінде мүмкіндігі бірдей бола бермейтін азаматтардың да тиісті деңгейде қорғау маңызды. Сол себепті төрелікті дамыту үшін сенім қажет. Мұндай сенім төрешілердің кәсібилігі мен бейтараптығына, нотариустық кепілдіктің сақталуына және төрелік ұйым қызметінің ашық болуына байланысты. Ең бастысы, дауды төрелікке беру тараптың шынайы әрі саналы келісіммен жүзеге асырылуы тиіс, – деді Нұрсұлтан Байтілес.
«Әділет» партиясы Төрағасының орынбасары сол секілді жарнаманы қолдану тәжірибесі туралы белгілі бір түсінікті шешімнің күшін жою мәселелері бойынша мемлекеттік соттарға түскен өтініштерді көбейіп жатқанын сөз етті.
Мәселен, төрелік ақпараттың дерегіне сәйкес, 2023–2025 жылдары соттарға осындай 2 844 түсіп, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында түскен 315 өтініштің 113 мәні бойынша қаралып, оның 18 жағдайы төрелік шешімнің күші жойылған болатын. Бұл тәжірибе төрелік рәсімдерді және сот талқылауына қатысушылардың құқығын қорғау кепілдігін одан әрі жетілдіру керегін көрсетеді.
Әділет вице-министрі Даниал Ваисовтың айтуынша, халықтың тарапынан сот орындарының шешіміне көңіл толмаушылық, келіспеушілік бойынша шағымдар жылдан-жылға көбейіп жатыр. Соның ішінде Төрелік сотқа да өтініштер қарша борауда.
– «Арбитраж туралы» заңға бірқатар түзету енгізу ұсынылып отыр. Біріншіден, арбитраждық палаталардың қызмет аясын кеңейту, тұрақты жұмыс істейтін бірыңғай тізілім жүргізу көзделген. Сондай-ақ арбитрлерді даярлау бағдарламасын бекіту, олардың біліктілігін растайтын сертификат беру және арбитрлердің әдеп нормаларын белгілеу ұсынылады.
Бұдан бөлек, арбитрлерге қойылатын талаптарды күшейту қарастырылған. Атап айтқанда, арбитр бірыңғай тізілімге енгізілуі, кемінде 10 жыл еңбек өтілі болуы және арбитрлерді даярлау бағдарламасынан өткенін растайтын сертификаты болуы тиіс, – деді Даниал Ваисов.
Ал «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы Арбитраж орталығының атқарушы директоры Елдана Тоқмұрзина қызметкерлерді сақтандыру мәселесінің маңыздылығын көтерді.
«Біз кеңсе қызметкері болса да, өз қызметкерлерімізді сақтандырамыз. Сақтандыру компаниясының қызметі қанша тұратынын да ескеруіміз керек. Олардың төлейтін салығы да біз үшін маңызды. Қызметкерлерді сақтандыру арқылы олардың әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз етіп отырмыз.
Екінші мәселе – көптеген сот процесі онлайн форматта өтеді. Алайда оның да өзіндік кедергілері бар. Мысалы, баланың мәртебесіне байланысты оны палата орналасқан жер бойынша тіркеу керек пе, әлде арбитрдің тұрғылықты жері бойынша тіркеген дұрыс па деген сұрақ туындайды. Мұндай мәселелер бойынша әлі де көп сұрақ бар», – деді ол.