Аймақтың ауыл-қалаларында спорт инфрақұрылымы қатар жаңарып, жүздеген секция, мыңдаған бұқаралық іс-шара және жаңа спорт нысандары тұрғындарға қолжетімді бола түсті. Демек, өңірде салауатты өмір салты мәдениеті қалыптасып келеді деп айтуға толық негіз бар. Мәселен, былтыр бұл өлкеде 3 600-ден астам жарыс пен фестиваль ұйымдастырылған. Облыста салынып жатқан спорт нысандарының да қарқыны күшті.
Қазір аймақтағы спорттық инфрақұрылым жақсарып, бұқаралық спортпен айналысатындар саны артып, жоғары деңгейдегі спортшыларды даярлауға қажетті жағдайлар жасалуда. ШҚО әкімі Нұрымбет Сақтағановтың қолдауымен жүзеге асырылып жатқан жобалар қалаларды да, ауылдарды да қамтып, барлық жастағы тұрғындардың денсаулығын нығайтуға бағытталған.
Облыста ел игілігіне жарап отырған 1 628 спорттық нысан болса, одан бөлек жаңа объектілерді салу және кей нысандарды қайта жаңғырту жалғасын тауып келеді. Атап айтқанда, әртүрлі кезеңдерде жалпы құны 6,1 млрд теңгеден астам болатын 8 спорттық нысанның құрылысы мен реконструкциясы жүргізілуде. Бұл жобалар ең шалғай елді мекен тұрғындарының да сапалы спорттық инфрақұрылымға қол жеткізуін қамтамасыз етуге арналған.
Мәселен, былтыр бірқатар жаңа спорт нысаны пайдалануға берілді. Оның ішінде, Согра кентінде орналасқан «ШҚО қысқы спорт түрлері бойынша мамандандырылған балалар-жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебінде» тау шаңғысы базасы іске қосылды. Сондай-ақ Тарбағатай ауданы Ақжар ауылында қайта жаңғыртудан кейін орталық стадион ашылды. Қазан айында Ұлан ауданы Таврическое ауылында денешынықтыру-сауықтыру кешені өз жұмысын бастады.
Шығыста спортқа қолжетімділік жыл санап ұлғайып келеді. Былтырғы жылдың қорытындысы көрсеткендей, облыс халқы спорт нысандарымен жоспардағы деңгейден де жақсы қамтылған. Қарапайым тілмен айтсақ, мың адамға шаққанда белгіленген 52 пайыздың орнына 52,6 пайызға қол жеткізілген. Бұл сандар құр статистика емес, спортпен шұғылданатындардың көбейгенін көрсетеді. Қазір өңір тұрғындарының шамамен жартысына жуығы, нақтырақ айтқанда 313 мыңнан астам адам тұрақты түрде дене шынықтырады. Оның ішінде ауылдан шыққан 109 мыңнан аса адам да бар. Балалар мен жасөспірімдер арасында спортқа қызығушылық 36 пайыз болса, мүгедектігі бар жандардың 15 пайызы белсенді түрде айналысады.
2023 жылдан бері көрсеткіш тұрақты өсіп келеді: 2023 жылы спортпен жүйелі айналысқандар 306 мың адам болса, 2025 жылы олардың саны 314 мыңға жетті. Жыл сайын жоспар асыра орындалып жатыр, бұл өңір халқының спортқа деген ынтасы артқанын дәлелдейді.
Мұндай өзгерістердің бір себебі – тегін секциялардың көбеюі. 2025 жылы облыс бюджеті осы мақсатқа 1 млрд теңгеден аса қаржы бөліп, 17 спорт түрі бойынша 231 тегін секция ашылды. Онда бүгінгі күні 4 300-ден астам бала жаттығады. Жоба Damubala.kz платформасы арқылы жүзеге асып, қала мен ауыл арасындағы айырманы да азайтып келеді.
Шығыс өңірінде жыл бойы жарыстар, фестиваль мен турнирлер секілді спорттық шаралар толастамайды. Бір жылдың ішінде 3 600-ден астам шара өткенін ескерсек, өңірде спорттың қаншалықты жанданғанын аңғаруға болады. Солардың ішінде «Алтын шайба» балалар хоккей турнирі мен «Сәулетай» спартакиадасы ерекше көзге түседі. Сонымен бірге мемлекеттік қызметкерлер, еңбек ұжымдары, ардагерлер мен құқық қорғау органдары да жеке-жеке спартакиада өткізіп, бақ сынаған. Бұдан бөлек, ауылдан бастап облысқа дейін үш кезеңнен тұратын қайта жанданған халықтық спорт ойындары үлкен оқиғаға айналды. 22 спорт түрі бойынша 2 мыңдай адам қатысқан бұл ойындар ұлттық спортты да назардан тыс қалдырмады. Мұндай шаралар спортты тек жарыс үшін емес, өмір салты ретінде қабылдауға жол ашып келеді.
Кәсіби спортқа келсек, онда да жүйелі жұмыс байқалады. Облыста 38 спорт мекемесі бар, олардың базасында 20 мыңдай спортшы жаттығып жүр. Оларды 800-ден астам жаттықтырушы дайындайды. Мұнда қысқы және жазғы олимпиадалық бағыттармен қатар ұлттық спорт түрлері де дамытылады. Нәтиже де жоқ емес. Бүгінде Қазақстанның ұлттық құрамаларының сапында Шығыс Қазақстаннан 775 спортшы бар. Бұл өңірдің спорттық әлеуетінің қандай екенін көрсетеді.
Шығыстың спортшылары былтыр талай жарыста ел намысын абыроймен қорғап, жүлде салмағын арттыра түсті. Мысалы, былтыр мамырда Колумбияның Богота қаласында семсерлесуден өткен әлем кубогында Руслан Құрбанов күміс медаль алып, кәсіби деңгейдегі сапасын тағы бір дәлелдеді. Артынша Азия чемпионатында көркем гимнастикадан шығыс өңірінен шыққан қыздар топтық жаттығуларда бірінші орынға шығып, залды тәнті етті. Команда құрамында Евгения Вендиревская, Әлия Бақытқызы, Ксения Шимолина және Тамирис Вахлова болды.
Маусым айында Тайландта өткен жастар арасындағы Азия чемпионатында байдарка мен каноэ есушілер нағыз сенсация сыйлады: үш алтын, бір күміс! Сұлтан Шарапиев екі алтын мен бір күміс алса, Александр Вильгельм К-4 эстафетасында алтынмен оралды. Сондай-ақ Вьетнамда өткен Азия чемпионатында да өңір спортшылары құр қол қайтқан жоқ: грек-рим күресінен Ерасыл Мамырбеков алтын, еркін күрестен Нұрдәулет Бекенов күміс медальға ие болды.
Шілдеде семсерлесуден Қазақстан құрамасы әлем чемпионатында тарихи қола алып, оған Шығыс Қазақстаннан Руслан Құрбанов, Вадим Шарлаимов және Кирилл Проходов үлкен үлес қосты. Ал Токиода өткен Сурдлимпиадада Фаина Мейрманова биіктікке секіруден алтын олжалады.
Жыл соңында Найробиде Батырхан Төлеуғали 87 келіде қарсыластарын ойсырата жеңіп, әлем чемпионы атанды. Дубайда өткен Пара Азия жасөспірімдер ойындарындағы көрсеткіш одан да қатты қуантты: жалпы 4 алтын, 3 күміс, 3 қола. Пара жүзушілерден Виктор Волков үш рет алтын, бір рет күміс алса, Кирилл Ресслер алтын және эстафетада қола алды. Матвей Пахомов екі күміспен қайтты. Пара қол күрестен Романькова Ольга екі қолымен де қола медаль жеңді. Мұның бәрі – ағымдағы маусымның жетістігі ғана. Демек, шығыстың спорт мектебінен шыққан түлектер әлі талай жыл әлем аренасынан көрінеді.
Шығыс Қазақстан облысы хоккейдің отаны саналады. Мұны «Торпедо» хоккей командасының Қазақстан кубогында алтын медаль жеңіп алуы растайды. Сонымен қатар Өскемен хоккей мектебінің көптеген түлегі Континенттік хоккей лигасы мен Pro-лигада жаттықтырушы ретінде табысты еңбек етуде.
«Алтай-Өскемен» футбол командасының ҚР Премьер-лигасына жолдама алуы және Бірінші лигада қола жүлде иеленуі облыста үлкен футболдың қайта жандануына серпін берді.
Өңір үшін дәстүрлі түрде қуатты бағыт саналатын қысқы спорт түрлерін дамытуға да ерекше көңіл бөлінеді. Облыстың табиғи-климаттық жағдайлары қысқы олимпиадалық 13 спорт түрін дамытуға мүмкіндік береді. 2026 жылы Италияда өтетін XXV Қысқы олимпиада ойындарына дайындық аясында өңір спортшылары фристайл, биатлон, шаңғы жарыстары, трамплиннен секіру және тау шаңғысы спортынан Әлем кубогы кезеңдері мен халықаралық турнирлерге қатысуда. Оларды даярлау үшін тұрақты қаржыландыру, заманауи спорттық құрал-жабдықтар, жаттығу базаларына қолжетімділік және толыққанды медициналық сүйемелдеу қамтамасыз етілген.
Алдағы жылдары өңірде бірқатар нысанның құрылысы жоспарланған. Атап айтқанда: Өскемен қаласында 5 мың орындық бассейні бар әмбебап спорт аренасы, 10 мың орындық мұз аренасы, 1 000 орындық мұз орталығы, волейбол орталығы, UEFA 3 санатты 5 мың орындық жабық футбол стадионы, ұлттық теннис орталығының республикалық академиясы. Риддер қаласында денешынықтыру-сауықтыру кешені, республикалық деңгейдегі спорттық-сауықтыру және оңалту орталығы, роллерлік трасса, К20 трамплині, жабық хоккей модулі салынып, «Сокол» стадионын реконструкциялау жоспарланып отыр. Сондай-ақ Алтай және Зайсан аудандарында денешынықтыру-сауықтыру кешендерінің құрылысы көзделген.
Бұл нысандар облыстың еліміздің шығысындағы негізгі спорт орталықтарының бірі ретіндегі мәртебесін нығайтып, республикалық және халықаралық деңгейдегі жарыстарды өткізу мүмкіндіктерін кеңейтеді. Шығыс Қазақстан облысында спортқа қатысты бастамалар кездейсоқ емес, атап айтқанда спорттық инфрақұрылымды дамыту, бұқаралық спортты қолдау және кәсіби атлеттерді даярлау жүйелі түрде жүзеге асып жатыр. Бұл бағыттың барлығы спорттың өңір өмірінде жай жарыс қана емес, тұрғындардың денсаулығын нығайтатын, өмір сапасын жақсартатын және әлеуметтік жауапты қоғам қалыптастыратын маңызды фактор ретінде қарастырылатынын айқын көрсетеді.
Әмина МҰХАНБЕТ