Иә, Алатаудың бөктерінде алаңсыз сырғанау кімге де болсын жайлы демалыс сыйлары анық. Десек те, кейінгі уақытта демалушылар арасында курорттың қызмет көрсету құнына қатысты шағымдар жиі айтылып жүр. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, бұл орын көбіне туристер мен қалталы азаматтарға арналғандай әсер қалдырады.
«Бір кешкі сеансқа 40-45 мың теңге жұмсадым»
Алматы қаласының тұрғыны Ақыл Ғалымзат кейінгі екі жылдан бері Шымбұлаққа барып сноуборд тебуді әдетке айналдырған. Соңғы рет мұнда желтоқсан айында, сағат 19.00-23.00 арасындағы сеансқа келген. Оның айтуынша, бір кешкі сеансқа жұмсалған шығын көлемі шамамен 40-45 мың теңгеге жеткен. Бұл сомаға скипасс, аспалы жол, жабдықтарды жалға алу, жол шығыны мен тамақтану бағасы кіреді. Тұрақты демалушы өзі барған уақытта аспалы жолды пайдалану құны 10 500 теңге болса, кейіннен оның бағасы шамамен 21 мың теңгеге дейін өскенін атап өтті.
– «Шымбұлаққа» әр маусым сайын кемі 2 рет баруға тырысамын. Мүмкіндігінше, курорт аумағында тамақтанбауды жөн көремін. Тауға көтерілер алдында немесе қайтар жолда төменде орналасқан тамақтану орындарынан ас ішемін. Себебі тау үстінде қара судың бағасының өзі әдеттегі дүкендерден 2-3 есе қымбат. Осыдан кейін тағамдардың құнын өзіңіз бағамдай беріңіз, – деді ол.
Демек, бір күніңізді «Шымбұлақта» шаңғы тебуге арнағыңыз келсе, қалтаңызда кем дегенде 20 000 теңге болуға тиіс. Бұл тау бөктеріне жаяу көтерілетін болсаңыз ғана қажет болатын сома екенін ескеріңіз. Егер табиғатты биіктен тамашалап, Шымбұлаққа аспалы жол арқылы көтерілемін десеңіз, қалтаңызды қампайтып баруға тура келеді. Қазіргі кезеңде «Шымбұлақта» шаңғы тебу құны кемі 16 500 теңге, ал ең жоғары баға 22 500 теңгеден тұрады. Тариф құны таңдалған абонемент түріне байланысты. Сәйкесінше, курортқа көтерілу құны да жеткізу түріне қарай белгіленген. Аспалы жол арқылы көтерілу – 4 000 теңге, экотакси – 1 000 теңге, экобас – 800 теңге, жеңілдікке құқы бар әлеуметтік топ өкілдері үшін (зейнеткерлер, мүмкіндігі шектеулі азаматтар және т.б) билет құны – 400 теңге.
Демалушы тарапынан сервис сапасына қатысты айтылған негізгі сынның бірі – аспалы жолдағы кезек мәселесі. Шаңғы және сноуборд тебушілер курорттағы табиғат көрінісін тамашалауға келген туристермен қатар бір аспалы жолға кезекке тұруға мәжбүр. Соның салдарынан сырғанауға бөлінген уақыттан гөрі кезек күту ұзаққа созылады. Кейіпкердің пікірінше, егер сырғанауға келгендер мен туристер үшін бөлек кезек ұйымдастырылса, бұл мәселе біршама жеңілдер еді.
«Екі түрлі баға болғанын құптаймын»
Одан бөлек, қауіпсіздік мәселесіне тоқталған демалушы шаңғы мен сноуборд тебушілер үшін арнайы трасса қарастырылса екен дейді. Кейіпкеріміздің сөзінше, мұндай оқыс оқиғалар көпшілікке жария етілмегенімен, соқтығысу, жарақат алу секілді жағдайлар жиі кездеседі.
– Демалыс орнында бір күнде қабылданатын адам санына шектеу жоқ. Соның есебінен сырғанауға арналған кеңістік тарыла түседі. Екінші жағынан, толассыз адам саны демалысқа жұмсаған қаражатыңды ақтамай жатады. Курорттың тұрақты демалушысы ретінде жергілікті халық пен туристерге арналған екі түрлі прайс болғанын құптаймын. Біршама мемлекетте туристер мен жергілікті халыққа арналған жеке бағалар бекітілген. Өкінішке қарай, бізде мұндай тәжірибе әлі ескерілмеген, – деген ұсынысын жеткізді А.Ғалымзат.
Таяуда біз осы және өзге де түйткілдерге қатысты көкейдегі сауалдарымызды «Шымбұлақ» тау курортының бас директоры Ринат Әбдірахмановқа жолдадық. Демалыс орнының басшысы бізге берген жауабында осыған дейін курорт әкімшілігі жергілікті және шетелдік туристер үшін бөлек тарифтер енгізу мәселесін қарастырғанын, алайда талдау нәтижелері көрсеткендей, қазіргі кезеңде бөлек тарифтер енгізу курорттың, Алматы қаласының және Қазақстан Республикасының мүддесіне сәйкес келмейтінін мәлімдеді. Оның басты себебін Ринат мырза мынадай фактормен байланыстырды:
– Біріншіден, бірыңғай тариф – әділеттілік пен ашықтық қағидатының көрінісі. Shymbulak – Қазақстан Республикасының Конституциясы мен өзге де заңдары аясында жұмыс істейтін, отандық және шетелдік туристерге есігі әркез ашық, қонақжай кеңістік ретінде танылған, халықаралық стандарттарға сай курорт. Конституцияның 12-бабының 5-тармағына сәйкес, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар республика аумағында ел азаматтары үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ Конституцияда, заңдарда және халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, бірдей міндеттерді орындайды. Осыған ұқсас норма «Ше-телдіктердің құқықтық жағдайы туралы» заңның 3-бабы 1-тармақшасында да бекітілген. Аталған нормаға сәйкес, шетелдіктер Қазақстан Республикасында өз азаматтары үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады әрі Конституцияда, заңдарында және ратификациялаған халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, бірдей міндеттерді орындайды. Сондықтан курорт жергілікті және шетелдік туристер үшін бөлек тарифтер енгізу моделі Конституцияда бекітілген құқықтар мен бостандықтардың теңдігі қағидатына сәйкес келмейді деп санайды, – деп түсіндірді.
Бұдан өзге Ринат Әбдірахманов тағы бір мәселенің шетін шығарды. Ол Қазақстанның туризм саласындағы нарықтық жағдайы әлемдегі танымал туристік бағыттармен салыстыруға келмейтінін, елдегі тау-шаңғы курорттарына келетін шетелдік туристер саны әлі де болса аз екенін түйреп өтті. Түптеп келгенде, бұл шетелдіктер үшін жоғары тарифтер енгізу айтарлықтай табыс әкелмейтінін, керісінше, қонақтардың қызығушылығын азайтуы мүмкін екенін көрсетеді. Директордың ресми жауабына сүйенсек, қонақтарды азаматтығына қарай бөлу кемсітушілік ретінде қабылданып, курорттың, Алматы қаласының және жалпы Қазақстанның туристік бағыт ретіндегі имиджіне теріс әсер етуі ықтимал. Сонымен бірге Ринат мырза қала тұрғындары мен туристер үшін бөлек баға саясатын енгізу ішінара заңсыз әрекеттердің жүзеге асуына жағдай жасауы мүмкін дейді.
– Шетелдік және қазақстандық қонақтарға бөлек тарифті енгізу жекелеген келушілер тарапынан теріс мақсатта пайдалануға, оның ішінде билеттерді немесе скипасстарды үшінші тұлғаларға қайта сату немесе заңсыз беру жағдайларына әкеп соғуы мүмкін. Бұл, өз кезегінде, билеттер айналымының ашықтығын төмендетіп, олардың мақсатты пайдаланылуын бақылауды қиындатады. Алыпсатарлардың кесірінен туатын жағымсыз жайттардың көп болуы «Шымбұлаққа» халықаралық туристік дестинация ретінде қызығушылықтың азаюына алып келуі мүмкін. Тарифтерді азаматтық бойынша бөлу – нарық қағидаттарына сай емес. Сондықтан ол қолайлы инвестициялық әрі туристік ахуал қалыптастыруға бағытталған мемлекеттік саясатқа қайшы келуі ықтимал, – деді ол.
Журналист Сая Манарбекқызы «Шымбұлақ» демалыс орнының тариф құны жыл сайын қымбаттап бара жатқанын, салдарынан қарапайым тұрғындар үшін қолжетімсіз демалыс түріне айналғанын хабарлаған еді. Ол бағаның бұлай шарықтауын қосымша құн салығының өсуімен байланыстыру қисынсыз екенін айтады. Журналистің сөзінше, 2025 жылы аспалы жолмен жоғары көтерілу құны 10 800 теңге болған, ол кезде ҚҚС (НДС) мөлшерлемесі 12 пайыз еді. Ал 2026 жылдан бастап ҚҚС 16 пайызға көтерілгенімен, баға 4 пайызға емес, шамамен 25 пайызға өскен. Мұндай баға саясаты қаншалықты әділетті? Тариф құнын белгілеуде басшылық қандай факторларға сүйенеді? Ринат Әбдірахманов дәл осы сауалдарымызға қатысты берген жауабында бағаның өсуі жалғыз ҚҚС-ға емес, өзге де факторларға тәуелді екенін алға тартты.
– Аспалы жолға төленетін билет құнын есептегенде қосымша құн салығын ғана емес, инфляция деңгейін, шетелдік валютаға сатып алынатын жабдықтардың қымбаттауы, қауіпсіздікті қамтамасыз ету шығындарының өсуі секілді факторларды есепке алу орынды болмақ. Биылғы маусымда аспалы жолмен бір бағытқа көтерілу ақысы – 4000 теңге. Ал екі бағыттағы билет құны – 8000 теңге. Аталған билет «Медеу-Шымбұлақ-Медеу» бағытына ғана емес, сондай-ақ «Комби 1» және «Комби 2» бағытына барып қайтуға мүмкіндік береді, – деді Р.Әбдірахманов.
Бас директордың дерегінше, бірнеше жыл бойы «Шымбұлақ» тау курортында скипасстардың құнында өзгеріс болмаған. Тарифтерге түзету тек 2024-2025 жылғы маусымда енгізіліпті.
– Билет бағасы биік таулы инфрақұрылымды пайдалану, аспалы жолдарға қызмет көрсету, техниканы жаңарту және қауіпсіздікті қамтамасыз ету шығындарымен тікелей байланысты. Биылғы өзгерістер инфляцияның, ҚҚС мөлшерлемесінің өсуін және еуроға сатып алынатын импорттық жабдықтардың қымбаттауын толық өтемейді. Ал скипасстардың құнына арқан жолмен көтерілу және түсу де кіреді. Яғни, сырғанауға келген қонақтар арқан жолға бөлек билет алып, шығынданбайды, – деді ол.
Алматы әкімдігі бағаны реттей алмайды
Еске салсақ, осыған дейін Алматы қаласы Туризм басқармасы «Шымбұлақтағы» баға өсіміне қатысты dalanews.kz сайтына берген жауабында демалыс орнындағы бағаны реттей алмайтынын ашып айтқан еді. Ведомствоның дерегінше, Алматы қаласындағы негізгі туристік нысандар жекеменшікке тиесілі болғандықтан, мемлекеттік органдар олардың ішкі жұмысына тікелей араласа алмайды. Себебі жекеменшік туристік нысандардың баға саясаты сол мекеменің ішкі коммерциялық шешіміне байланысты қалыптасады.
Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін тарқатсақ, әзірге демалыс орнындағы сервис құнын белгілеуге немесе бақылауға ресми органдар ықпал ете қоймайды. Сондықтан таза ауамен тыныстап, табиғат аясында демалыс өткізуді қалаған тұрғындар сұраған соманы төлеуге мәжбүр. Егер қалтаңыз көтермесе, балама нұсқаларды қарастырып көруден өзге амал болмай тұр...
Алтынай БАУЫРЖАНҚЫЗЫ,
Алматы қаласы