Біздің еліміздің ақсайтын тұсы да осы. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі елімізде 25,9 млн абонент тіркелгенін мәлім еткен. Ал осынша тұтынушы сапалы байланысқа қол жеткізіп отыр ма?
Министрлік еліміздегі ұялы байланыстың сапасы 2011 жылы 3G стандартының енгеннен кейін жақсара бастағанын атап өтіпті. Қазір еліміздегі халық саны 10 мыңнан асатын аудандар осы 3G стандартының байланысын қолданады. Ал халқы 50 мыңнан асатын аудандар 4G-ге көшкен.
Былтыр Батыс Қазақстан облысы телемедицинаны іске қосып бастады. Әзірге оны тек БҚО-ның екі ғана ауылында қосып қойды. Теректі ауданына қарасты Подстепное және Ұзынкөл ауылы. Екіншісі – дәл қала жанындағы елдімекен. Негізі, телемедицинаның мақсаты – алыс ауылдардағы ағайынға жедел медициналық көмек көрсету.
Денсаулық сақтау министрлігі 2026 жылы алыс ауылдарға телемедицинаны орнату үшін 500 млн қаржы бөлетінін мәлімдеген болатын. Бірақ сол құрылғыны қосатын ғаламтордың жоқтығы ескерілмей қалғандай. Мұны кезінде Парламент Мәжілісінің депутаты, «AMANAT» партиясы фракциясының мүшесі Нартай Сәрсенғалиев те сынады.
– Алыстағы азаматымызды аман алып қалу үшін телемедицина мен ЖИ-ді қолданамыз десек, алдымен Қазақстанның түкпір-түкпірін сапалы интернетпен қамтамасыз ету қажет. Қазіргідей бюджет тапшылығы кезінде елдің барлық аумағына сапалы интернет тартуға бюджеттен қаржы бөліне ме? Бұл – үлкен сұрақ. Бұдан бөлек, ғаламторға қосылған аймақтарда орналасқан медициналық мекемелердің өзінде серверлердің ескіргені, базалардың есептеу қуаттылығының жеткіліксіздігі, ақпараттық жүйелердің бытыраңқылығы және интеграцияның бірыңғай стандарты жоқ екені анықталды. Оған қоса, ЖИ-ді медицинада толыққанды қолдану үшін инфрақұрылымды жаңартумен қатар қажетті технологиялық шешімдерді сатып алу қажет, онсыз бастама іске аспайды. ЖИ-ді енгіземіз деп жанталасқан уәкілетті орган осынша проблеманы жедел шеше ала ма? – деп сынаған еді Н.Сәрсенғалиев.
Ауылдардағы ұялы байланыстың нашарлығы, ғаламтордың мүлде болмауы, цифрландыруға қадам басамыз деп отырған еліміз үшін үлкен кедергі. Ол аздай телемедицинаны қосу үшін қажетті серверлердің тозғаны, білікті мамандардың тапшылығы тағы бар.
Депутаттың сөзінше, ЖИ-ді енгізуді нақты жүзеге асыру үшін заңнамалық өзгерістер қажет. Атап айтқанда, «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекске, «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» заңға және «Ақпараттандыру туралы» заңға толықтырулар енгізілуге тиіс.
Қазір БҚО бойынша 405 ауылдық елді мекеннің 366-сында ғаламтор желісі бар. Бірақ бәрі ойдағыдай емес.
– Жалпы алғанда, телемедицинаны орнату үшін ауылдық округтердегі медициналық орталықтар интернет қызметінің сапасын өздері таңдайды. Олар мемлекеттік сатып алу арқылы таңдалған ұялы байланыс операторларынан сапалы интернетті талап ете алады. Ол әлбетте ұйымның бюджетіне тікелей қатысты. Қазір адам саны 50-ден төмен ауылдарда интернет сапасы да, ұялы байланыс сапасы да төмен екенін жасырмаймыз. Жалпы, адам аз ауылдарға өте жоғары сападағы ғаламторды тарту шығыны өтелмейтін іс болғандықтан, байланыс операторлары келіспейді. Соған қарамастан, келіссөздер жүргізіп келеміз. Мәселен, ұялы байланыс сапасын арттыру мақсатында 23 ауылда жаңа базалық станция орнатылып, 202 ауылда 4G стандартына жетілдірілді. 5G стандарты бойынша Оралда 77 станса іске қосылды, биыл тағы 19 станса орнатылады. 7 антенна-діңгек құрылғысы республикалық жолдарға жоспарланған. 28 ауылға Starlink спутниктік интернеті тартылды, – дейді БҚО Цифрлық технологиялар басқармасының маманы Райымбек Рашитов.
Цифрландыру дегеннен шығады, БҚО-да жол қозғалысын, өрт қауіпсіздігін және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында 310 камера орнатылды. Ол камералардың барлығы да жасанды интеллекті арқылы басқарылады. Орал қаласына орнатылған 300 камера Полиция департаментінің жедел басқару орталығына қосылған. Оларды бұрынғыдай кезекші полиция бағып отырмайды. Құқықбұзушылық анықталған бойда жасанды интеллект дереу орталыққа сигнал береді. Осы жасанды интеллектіге қосылған камералардың арқасында көптен іздеуде жүрген азаматтарды да тауып жатыр.
– Өңірде орман өртінің алдын алу және ерте анықтау мақсатында 10 бейнебақылау жүйесі іске қосылды. Қалалық емханалардың бірінде азаматтарға қоңырау шалу жүйесі автоматтандырылды. Облыс орталығында барлық қоғамдық көлікте электронды төлем жүйесі енгізілді. Ауыл шаруашылығы жерлерінің мақсатты пайдаланылуына геоақпараттық портал арқылы мониторинг жүргізіледі. E-sep.su жобасы ауызсуды тұтынудың ашықтығын қамтамасыз ете отырып, әділ субсидиялауға және бюджет қаражатын үнемдеуге мүмкіндік берді. IT қауымдастығымен бірлескен жұмыстың нәтижесінде, IT-Hub бағдарламалау мектебінде 6 айлық оқыту курсынан өткен 58 түлек жергілікті компанияларда еңбек етуде, – дейді БҚО Цифрлық технологиялар басқармасының бөлім басшысы Райымбек Рашитов.
Осынша қарқынды жұмыстарға қарамастан, ауылдағы байланыс пен интернеттің жайы әлі де өзекті екенін жасыра алмаймыз. Инфрақұрылымның өзі кейде шығынға батыруы мүмкін. Бұл түйткілді жауаптылар алдағы уақытта қалай шешеді, ол жағы белгісіз.
Жанат ҚАЙЫРҒОЖИНА,
Батыс Қазақстан облысы