Сюжет желісі бүгінгі мектеп бітірушілер жиі бетпе-бет келетін мәселелерді арқау еткен. Ең жоғары нәтижеге қол жеткізу үшін жүйені бұзуға бел буған бір топ 11-сынып оқушысының айналасында өрбиді. Олар ҰБТ-дан 140 балл жинауды көздеп, түрлі қауіпті айла-тәсілдерге жүгінеді. Алайда бүкіл сыныптың күтпеген жерден ең жоғары нәтиже көрсетуі күмән тудырып, артынша тергеу амалдары басталады. Жанры жағынан жастар драмасы, детектив және әлеуметтік драма элементтерін шебер ұштастырған туынды. Жасөспірімдердің арасында кең таралуына актерлік құрамның сәтті таңдалуы әсер етті деуге болады. Бір жағынан «140 балл» сериалын түсірген шығармашылық топ осының алдында «Бір тоқсан» деп аталатын түлектердің соңғы емтиханға дейінгі оқиғасын сәтті қойып, көрерменге ұсынған еді. Ал сериалда емтихан тақырыбымен қатар достық, махаббат, ата-ана мен бала қарым-қатынасы, жауапкершілік пен таңдау мәселелері де кеңінен көрініс табады. Сериал 10 бөлімнен тұрады. Режиссер Ален Ниязбековтің айтуынша, түсірілім тобы сериалды тек жасөспірімдерге арналған жоба ретінде көрсетпей, ересектерге де, өсіп келе жатқан буынға да ортақ ой тастайтын туынды ретінде түсірген. Сондықтан балаларды ата-ананың орындалмай қалған армандары мен қалауының орындаушысына айналдырмау керек деген ойды жеткізуге тырысқан.
– Адамның өмірі бір ғана нәтижемен өлшенбейді. Уақыт өте келе бәрі өзгереді, өмір басқа арнаға бұрылуы мүмкін. Ең бастысы – қандай жағдайда да алға жылжып, өмірдің өз ағысымен жалғасатынына сену. Сериалдың негізгі ойы да осы: қандай қиындық болса да, оны еңсеруге болады, сондықтан бір сәтсіздік үшін өзіңді құртып, өмірден түңілмеу керек. Мысалы, алғашқы сериялардың бірінде ата-аналардың балаларын өздері қалаған жолмен жүруге мәжбүрлейтіні көрсетіледі. Кейде қоғам немесе жақындар қысым жасауы мүмкін, бірақ адам ең алдымен өз жүрегін, ішкі түйсігін тыңдауы қажет. Сондай-ақ балалардың «егер ата-анамның үмітін ақтай алмасам, онда өмір сүрудің мәні жоқ» деген қорқынышы да көрініс табады. Бірақ уақыт өте келе адам өмірдің тек бір нәтижемен шектелмейтінін түсінеді. Негізі ата-аналардың көпшілігі де баласына жамандық тілемейді. Олар тек баласының қауіпсіз, жақсы өмір сүргенін қалайды. Кейде сол алаңдаушылық қысымға айналып кетуі мүмкін. Дегенмен оның түбінде ата-ананың қорқынышы мен қамқорлығы жатады. Біз осы сезімдерді барынша шынайы жеткізуге тырыстық, – деді режиссер.
«140 балл» бірнеше буын өкілдеріне ортақ әлеуметтік әрі эмоционалдық тақырыпты қозғайды. Себебі ҰБТ – мыңдаған қазақстандық отбасының өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі. Мәселен, былтыр негізгі ҰБТ-ны 210 мыңнан астам талапкер тапсырған. Жалпы тестілеу саны 381 мыңға жеткен. Бес пән бойынша орташа көрсеткіш 69 балды құраса, 130-дан жоғары нәтиже жинағандар саны небәрі 598 адам болған. Бұл сандар ҰБТ тақырыбының оқушылар және ата-аналар үшін әлі де болса өзекті екенін дәлелдейді. Туындының кәсіби визуалды шешімдері, әуезді музыкасы мен шынайы заманауи қазақ тіліндегі диалогтары сериалдың бірегей стилін қалыптастырған. Авторлар сериалдың шытырман оқиғалы желісі көрермен назарын соңына дейін ұстап тұратынына сенімді.
– Біз – көбіне өзіміз қаламаған мамандықты таңдап, сүймейтін жұмысқа барған буынбыз. Көп адам әлі күнге дейін сондай өмір сүріп келеді. Кейбірі ғана тәуекел етіп, өмірін өзгертуге батыл қадам жасады. Сондықтан сериал арқылы жастар өздерін тыңдап, шын мәнінде нені қалайтынын түсінсе дедік. Өз таңдауын жасап қана қоймай, сол шешімнің жауапкершілігін де сезіне білсе екен деген ой болды. «140 балл» арқылы жастарға үнсіз қалмай, ашық сөйлесудің маңызын жеткізгіміз келді, – дейді А.Ниязбеков.
Сериалдың кейіпкерлерін сомдаған жас актерлер үшін мектеп бітіру, мамандық таңдау мен ҰБТ атмосферасы жат тақырып емес. Сондықтан оларға рөлге дайындалу аса қиын болмаған. Шығармашылық құрам сериал арқылы ҰБТ емтиханы адамның бүкіл тағдырын анықтамайтынын көрсеткісі келген.
Роза Мұқатаева, актриса: Мен сериалда 11 «Б» сыныбының жетекшісі – Қарлығаш апайдың рөлін сомдадым. Жалпы түсірілім барысы да, жобаның идеясы да маған өте қызық болды. Сериал барысында оқушылардың өмірінде кездесетін түрлі жағдай, олардың уайымы мен арманы шынайы көрсетіледі. Сондықтан бұл жоба ҰБТ-ға енді дайындалып жүрген балаларға белгілі бір деңгейде мотивация беріп, өздеріне сенім ұялатуы мүмкін деп ойлаймын.
Нұртілек Жарылқасын, актер: Осы сериал арқылы біз ҰБТ-ның шынайы атмосферасын сезінуге мүмкіндік алдық. Түсірілім барысында арнайы тест орталығына барып, компьютер алдында отырып, нағыз тест процесін бастан өткердік. Сол сәттегі толқыныс пен жауапкершілік сезімі ерекше әсер қалдырды. ҰБТ-ның өзіне тән аурасы бар екеніне көзіміз жетті. Сериалда біз бір сыныптың оқушылары ретінде үлкен мақсат қоямыз – барлығымыз 140 балл жинауды армандаймыз. Ең қызығы, оған қалай қол жеткізгенімізді көрермен сериал барысында бірге тамашалай алады.
Осылайша, «140 балл» сериалы ҰБТ-ны білім сынағы ретінде емес, жасөспірімдердің өміріндегі ең жауапты кезеңдердің бірі ретінде көрсетеді. Туындыда жоғары балл үшін күрескен түлектердің тағдыры арқылы бүгінгі қоғамдағы ата-ана үміті, жастардың қорқынышы, таңдау еркіндігі мен психологиялық қысым мәселелері шынайы бейнеленген. Сериалдың басты ерекшелігі – көрерменге дайын жауап ұсынбай, «шын мәнінде жетістік деген не?» деген сауал тастауында. Өйткені кейде бір ғана тест адамның қабілетін де, болашағын да толық анықтай алмайтыны рас. Көрермен туынды соңына қарай өмірдің мәні бір ғана 140 балмен өлшенбейтінін терең ұғынады.
Сымбат БАУЫРЖАНҚЫЗЫ