Бірақ одан бір мысқал да кем емес. «Мертвые души» романында ХІХ ғасырда орыс қоғамының бет-бейнесі әшкере болады емес пе? Бас кейіпкер Чичиков жер иеленуші Маниловқа барып, қарамағындағы қартайып, не ауырып қайтыс болған шаруаларды ресми түрде өзінің атына жаздыруын өтінеді. Өтініші орындалса, о дүниелік болған әр шаруа үшін ақы төлеп, сатып алатынын, сонымен бірге өлілер үшін мемлекетке салық төлеуді де мойнына алатынын айтады. Бұрын мұндай сұмдықты естімеген Манилов мас болмаса да маужырап қалады. Өйткені бұдан оған да пайда келетін еді. Осылайша, ол да былыққа белшесінен батады. Чичиков мұнымен де тоқтамайды. Коробоцка деген жер иеленуші кемпірді де уысына түсіреді.
Сол Чичиковтың сыбайластары Шымкенттен шыққаны жұртшылықты таңғалдырмаса керек. Өйткені «Не шықса да Шымкенттен шығады» дейтін Шымкент қой бұл. Жақында Қаржылық мониторинг агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департаменті білім беру саласына бөлінген бюджет қаржысын жымқыру бойынша тергеп-тексеруді аяқтады. 2018-2023 жылдар аралығында «Оңтүстік Қазақстан жоғары медициналық колледжі» ЖШС мен «Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық-қаржы колледжі» ЖШС-сын тексергенде, басшыларының оқу орындарының төбесін де көрмеген «студенттерді» қабылдағаны анықталған. Бұл қылмыстық схемаға колледж басшылары, бухгалтерлер, сонымен қатар салаға қатысы бар басқа да адамдардың араласқаны белгілі болды. Енді оқуға жалған қабылданған «студенттердің» іс жүзінде білім алмайтыны бесенеден белгілі ғой.
Мемлекеттің білім беру тапсырысы және кадрларды қайта даярлау бағдарламалары бар. Осы бағдарламалар екі колледжде де бюджеттен қаржы алуға мүмкіндік ашқан. Санда бар, сапада жоқ студенттерді оқуға қабылдап, тіпті оларды жұмысқа орналастырып та жіберген. Құжаттарды растау үшін электрондық цифрлық қолтаңбалар пайдаланған. Мұнымен де шектелмей, орындалған жұмыстар жөнінде жалған актілер толтырылған. Сондай-ақ медициналық колледждің ақылы бөлімінде оқыған студенттердің бір бөлігі мемлекет есебінен білім алушылар ретінде рәсімделген. Сонда жалаңаяқ студенттерден оқу ақысына ақша алып, олардың грантпен оқып жатқандарын жасырған болып шығады ғой.
«Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық-қаржы колледжі» жұмыс істемеген адамдарға да айлық еңбекақы төлеп келген көрінеді. Екі колледж, осылайша, мемлекетке 1,3 миллиард теңге залал келтірген.
Тағы бір таңырқатарлығы, бұған дейін жымқыру фактісі бойынша түрмеде үш жыл отырған адамның осы іске қатыстылығы. Барлық схеманы ол түрмеде отырып басқарған. Япырай десеңші, оның түрмеде отырғаны қандай абзал болған десеңші. Егер бостандықта жүрсе, мемлекеттің қаржысын бұдан да тереңірек теспей сорады екен-ау.
Тергеу барысында күдіктілер мемлекетке келген залал 65 миллион теңгені ерікті түрде өтеген. Олардың Дубай қаласында пәтері, бұдан тыс 3 тұрғын үйі, 3 автокөлігі бар болып шықты. Сот санкциясымен бұл меншіктерді пайдалануға тыйым салынды.
Қазір екі күдікті уақытша ұстау абақтысында отыр. Үш күдіктіге ешқайда кетпеу және тиісті мінез-құлық туралы қолхат түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылды. Бүгінде айласын асырғандар мен жымқырғандарын жасырғандардың ісі сот қарауына түсті.
О, тоба! Түрмеде отырып, жымқыруды ұйымдастырған азамат осыған дейін екі рет алаяқтық бабымен түрмеде отырып шыққан көрінеді. Соңғы рет Шымкенттегі жекеменшік мектебінде «өлі жандар» арқылы қаржы жегені үшін істі болған.
Қызық! Түрмеде отырған қылмыскердің өзін арқа тұтып, мемлекет қаржысына сұғына қол сұққандар нені ойлады екен? Тағы бір қызығы, осыншама қаржы ұрланып жатқанда бақылаушы, қадағалаушы органдар қайда қарап отырған?
Ендігі «өлі жандардың» қай жерден жылт етіп шығатынын болжай алмай отырмыз.
С.ОЛЖАБАЙ