Жергілікті малшы он шақты бас шығын болғанын айтса, облыстық Ауыл шаруашылығы басқармасы әзірге екі жағдайды ғана растап отыр. Өлген малдан алынған сынаманың зертханалық қорытындысы әлі дайын емес. Шынын айту керек, мал арасында аурудың тарауы Атырау өңірі үшін жиілеп барады. Себебі естеріңізде болса, жыл басында ғана Құрманғазы ауданында да мал ауруы тіркеліп, карантиндік іс-шаралар қабылданғанын хабарлаған едік. Әртүрлі ауданда, әр кезеңде анықталған бұл оқиғалар бір ауруға қатысты болмаса да, облыстағы ветеринариялық қауіпсіздік, алдын алу шаралары мен шаруалардың жауапкершілігіне қатысты бірқатар мәселені күн тәртібіне шығарып отыр.
Он мал өлді ме, әлде екеу ғана ма?
Мақат ауданындағы «Білеулі ата» учаскесінде ірі қараның белгісіз аурудан қырылып жатқаны туралы мәлімет тарағаннан кейін жергілікті малшылардың жағдайы тағы да назарға ілікті. Жергілікті тұрғындардың малын ақылы түрде бағатын жеке шаруа Назбек Тастеміров соңғы уақытта мал арасында ауру көбейіп, жануарлар бірінен соң бірі өле бастағанын айтқан. Оның есебінше, қазірдің өзінде он шақты ірі қара өлген.
– Мал жатып қалады да, артқы аяқтарына тұра алмайды. Жануарлар шөп пен жем жеуден қалады, бірте-бірте әлсіреп, өледі. Мұның қандай ауру екенін білмейміз. Бәлкім, бұл эмкар (эмфизематозды карбункул) шығар. Әдетте оған қарсы екпе көктемде салынады, бірақ биыл вакцинация жүргізілген жоқ, – дейді Назбек Тастеміров.
Шаруаның айтуынша, малдың ауруға шалдығуы мен өлім-жітімнің көбеюі оның жұмысына да кері әсер еткен. Мал иелеріне жағдайды түсіндіріп, төрт түлікті кері қайтаруға мәжбүр болған. Алайда ресми дерек пен шаруаның есебінде айырмашылық бар. Біздің ресми сұрауымызға жауап берген Атырау облыстық Ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Амангелді Саламаттың мәліметінше, Мақат ауданында ірі қара мал арасында тараған ауру салдарынан екі малдың өлімі тіркелген.
28 қазанда өлген екі малдан сынама алынып, зертханаға жіберілген. Нәтижесі шыққаннан кейін ғана өлімнің нақты себебі белгілі болмақ.
Басқарманың хабарлауынша, қазір ауданда жануарлардың аса қауіпті саналатын сегіз түрлі ауруына қарсы жоспарлы вакцинация жүргізіліп жатыр. Осы жерде бірнеше заңды сұрақ туындайды. Егер шаруаның айтуынша он шақты мал өлсе, неге ресми есепте екі жағдай ғана көрсетілген? Қалған мал ветеринариялық есепке алынбаған ба, әлде олардың өліміне басқа себептер әсер етті ме? Ең бастысы, аурудың алғашқы белгілері байқалған сәттен бастап ветеринариялық қызмет қандай шара қабылдады? Бұл сұрақтарға әзірге нақты жауап жоқ. Дегенмен басқарма әзірге өңірдің бірде-бір шаруа қожалығында карантин жарияланбағанын хабарлады.
Өңірдегі ветеринариялық қауіпсіздікке кім жауапты?
Мал ауруы мен өлім-жітім мәселесі Мақат ауданымен ғана шектелмейді. Бұған дейін Атырау облысының Құрманғазы ауданында да ірі қара арасында жұқпалы ауру тіркеліп, мал шығыны болғанын хабарлаған едік.
Атап айтқанда, 2026 жылдың басында ауданның Дыңғызыл, Бөкейхан, Еңбекші және Құрманғазы ауылдық округтерінде инфекциялық ринотрахеит анықталғаны туралы ақпарат тарады. Әрине Құрманғазы мен Мақат аудандарындағы жағдайларды бір аурудың таралуы деп қарастыруға болмайды. Бірінде инфекциялық ринотрахеит тіркелсе, екіншісінде мал өлімінің себебі зертханалық жолмен әлі анықталған жоқ.
Дегенмен әр кезеңде әртүрлі ауданда мал ауруларының тіркелуі өңірдегі ветеринариялық қызметтің жұмысын, аурудың алдын алу жүйесін және шаруашылықтардағы ветеринариялық талаптардың орындалуын қайта қарау қажет екенін көрсетеді.
Өйткені мал ауруы тіркелгеннен кейін ғана әрекет ету жеткіліксіз. Ең маңыздысы – аурудың алдын алу, вакцинацияның уақытылы жүргізілуі, малды тұрақты тексеру және күмәнді белгілер анықталған кезде жедел әрекет ету.
Малдың өлімі – шаруаның табысына соққы
Ауылдағы мал шаруашылығы көптеген отбасының негізгі күнкөріс көзі екені белгілі. Бірнеше бас ірі қарадан айырылудың өзі шағын шаруашылық үшін елеулі қаржылық шығын.
Ал малын басқа адамның қарауына сеніп тапсырған тұрғындар үшін де мұндай жағдай қосымша қиындық туғызады. Малдың неден өлгені белгісіз болса, шығынды кім өтейтіні, жауапкершіліктің кімге жүктелетіні және ветеринариялық қызметтің қандай көмек көрсететіні түсініксіз болып отыр. Өтемұрат Ақжігітов – Мақат ауданының тумасы. Ес білгелі әкесімен бірге сиыр бағып келе жатқан ол қазір де мал бағумен күн көріп отыр. «Үлкен шаруашылығым жоқ. Әкем қартайғанға дейін трактор жүргізіп, отбасын асырадым, қазір үлкен кісі қартайды, балалар өсті. Әкемнен қалған жиырма шақты қой мен он шақты сиырды бағып, арасында сүт, айран, қаймақ сатамыз. Кейде жілікке ет таратамыз. Енді ауданнан аурудың шығуы тіке маған қатысы болмаса да, алаңдатып отыр. Біріншіден, мал жайылымда, ауру неден жұғатынын білмейміз. Екіншіден, бізден қалаға тұрақты түрде сүт, ет алдырып отырған азды-көпті тұтынушыларымыз тіксініп қалды. Шағын саудамыз тұрып қалды. Вакцинаға келетін болсақ, барынша малды егуге тырысамыз. Бірақ малға да бап керек, сегіз түрлі вакцинаны бір сәтте салдырмайтынымыз ақиқат. Әр вакцинаның өз уақыты бар», – дейді шаруа.
Тұтынушыға да қатысы бар мәселе
Айтса айтқандай, малдың ауруға шалдығуы мен қырылуы тек ауылдағы шаруалардың мәселесі емес. Бұл – мал өнімдерінің қауіпсіздігіне де тікелей қатысы бар тақырып.
Қала мен ауыл тұрғындары күнделікті тұтынатын сүт, айраннан бөлек, еттің қайдан келгеніне, ветеринариялық тексеруден өткен-өтпегеніне алаңдауы заңды.
«Қарапайым тұтынушы ретінде айтар болсақ, базардан ет сатып алған кезде оның сау малдан алынғанына және тиісті ветеринариялық бақылаудан өткеніне сенімді болғымыз келеді. Ал өңірде мал арасында белгісіз ауру тарағаны туралы ақпарат шыққанда бұл сенімге де әсер етеді. Сондықтан мұндай жағдайда тұрғындарға дүрбелең туғызбай, нақты әрі түсінікті ақпарат беру маңызды. Қай аумақта ауру тіркелді? Қандай шектеу шаралары қабылданды? Ауру малдың еті айналымға түспеуін кім бақылайды? Өлген мал ветеринариялық талаптарға сай жойыла ма?», – дейді қала тұрғыны, көпбалалы ана Мәлика Қожамжарова.
Бүгінде Мақат ауданындағы мал өлімінің нақты себебі белгісіз. Зертханалық қорытынды шықпайынша эмкар немесе басқа да ауру туралы нақты тұжырым жасауға негіз жоқ.
Алайда мәселені тек зерттеу нәтижесін күтумен шектеуге болмайды. Шаруалардың айтуынша, мал шығыны жалғасып жатса, ветеринариялық қызметтің әрекеті де жедел болуы керек.
Өйткені мал ауруы – тек ветеринарлардың кәсіби мәселесі емес. Бұл – ауылдағы табыс, азық-түлік қауіпсіздігі және тұтынушы денсаулығына қатысты қоғамдық маңызы бар мәселе.
Баян ЖАНҰЗАҚ,
Атырау облысы