Алайда Мемлекет басшысы биылғы Жолдауында айтқандай, «осы артықшылығымыз әзірге қағаз бетіндегі әсерлі есеп күйінде ғана қалып отыр». Сондықтан «қыруар табыс уысымыздан шығып» кете бермеуі үшін Президент авиация саласын жаңаша дамытуды жүктеді. Бұл бағытта не іс тындырылды және алда не істелмек?
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жолдауда жаңадан құрылып жатқан ұлттық авиакомпания – Air Cargo әуе тасымалдаушысына зор үміт артатынын мәлімдеді.
– Бұл компанияның қаржылық әлеуеті зор. Шетелдің үздік мамандарына жалақы төлеуге де мүмкіндігі мол. Дербес шешім қабылдай алады. Дегенмен әзірге қабылданған шешім де, нақты нәтиже де жоқ. Сіздерге зор сенім артылып отыр. Енді нәтиже күтеміз, – деп қадап айтты Қасым-Жомарт Тоқаев.
Әуежай әлеуеті жаңа белесте
Мемлекет басшысы жаңа кезеңде ел өңірлерінің басты «әуе қақпаларын» дамыту міндетін де қойды. Қазір Қазақстанда бірнеше әуежайдың құрылысы қатар жүргізіліп жатыр. Мұндай нысандарды бір мезетте, қатар салу тәжірибесі ел тарихында бұрын-соңды болмаған. Арқалықтағы әуежайды қалпына келтіру жұмысы аяқталды, таяуда Зайсан, Катонқарағай, Кендірлі әуежайлары іске қосылмақ. Президент келесі жылы осы саладағы әлемдік ірі компаниялардың бірін тарта отырып, Астанада жаңа әуежайдың құрылысын бастауды тапсырды.
Белгілі болғандай, Мемлекет басшысының тапсырмасына сай, Көлік министрлігі ел тарихында тұңғыш рет саланың ғасыр ортасына дейінгі стратегиясын дайындауға кірісіпті. Оның аясында Қазақстан 2050 жылға дейінгі кезеңге арналған азаматтық авиацияны өркендетудің басымдықтарын айқындайды. Бұл туралы министрліктің Азаматтық авиация комитетінің төрағасы Салтанат Томпиева мәлімдеген еді.
– Саланың алдағы кезеңге арналған міндеттерін іске асырумен қатар, Халықаралық азаматтық авиация ұйымымен (ИКАО) бірлесіп, 2050 жылға дейінгі мастер-жоспар жасалып жатыр. Құжат саланы ұзақмерзімді дамыту моделін айқындауға бағытталған. Басым бағыттардың қатарында жүк авиациясын дамыту да бар. Мемлекет отандық жүк тасымалдаушыларды жаңаша қолдау шараларын пысықтады. Оның қатарында жүк ұшақтарының жекелеген санаттарын жеңілдікпен әкелу және халықаралық нарықтарға шығу мүмкіндіктерін кеңейту де бар, – деді комитет басшысы.
Жалпы, 2026 жылдың 9 айында қазақстандық авиакомпаниялар 12,4 млн жолаушыны тасымалдады. Мысалы, соның 1 миллиондайы – қытайлар екен. Мұның сыртында қазақстандық әуежайларда 136,5 мың тонна жүк өңделді. Министрліктің дерегінше, Президент айтқан жаңа Alatau Air Cargo ұлттық жүк тасымалдаушы жақын уақытта ұшуды бастауға дайындалып жатыр.
Авиация нарығына қатысушылар да төл даму жоспарын әзірледі. Мәселен, Астананың қолданыстағы әуежайы екінші ұшу-қону жолағын салады, жүк инфрақұрылымын кеңейтеді және инфрақұрылымын толық цифрландыруға тиіс. Қарағанды әуежайы QarGo Hub тұжырымдамасын дамытып жатыр. Ол биылғы жылы жүк ағыны 61 мың тоннаға дейін өседі деп болжап отыр. Ақтауда 400-500 млн доллар көлемінде әлеуетті инвестиция тартуды көздейтін авиациялық-логистикалық хаб жобасы қолға алынған.
SCAT авиакомпаниясы өз меншігіндегі Шымкент әуежайын авиациялық хаб ретінде дамытуға арналған бағдарламасын жасады. Ол әуе кемелеріне техникалық қызмет көрсету саласын дамыту мен әуежай инфрақұрылымын кеңейтуді қоса алғанда, 12 инвестициялық жобаны қамтиды.
Көлік вице-министрі Талғат Ластаевтың түсіндіруінше, Президент Жолдауына сай, Қазақстанда 2029 жылға дейін әуежай инфрақұрылымын жаңғырту жөніндегі ауқымды жобалар іске асырылады. Бұл да «Халықтық құрылыс» кең ауқымды бағдарламасының бір бөлігі болып, ел игілігіне айналмақ.
Министр орынбасарының мәліметі бойынша, әуежай инфрақұрылымын дамытудың үш жылдық жоспары аясында еліміздің 7 әуежайындағы ұшу-қону жолақтарын жаңғырту көзделген. Атап айтқанда, Астана, Шымкент және Ақтөбе қалаларында 3 жаңа ұшу-қону жолағын салу, сондай-ақ Алматы, Жезқазған, Тараз және Орал қалаларындағы қолданыстағы 4 ұшу-қону жолағын реконструкциялау жоспарланыпты.
Сонымен қатар аталған жоспар шеңберінде Ақтөбе, Атырау, Өскемен, Жезқазған, Семей, Павлодар және Үржар әуежайларында жолаушылар терминалдарын салу және реконструкциялау жоспарда бар. Бұл ретте Көлік министрлігі жаңа нысандардың жобалау-сметалық құжаттамасын уақытылы әзірлеуге, қаржыландыру көздерін айқындауға және жобаларды іске асырудың белгіленген мерзімдерін сақтау мәселелеріне ерекше назар аудармақ.
НЕГІЗГІ БАҒЫТТАР КЕҢЕЙДІ
Жалпы, қазақстандық және шетелдік авиакомпаниялар биыл 24 жаңа әуе бағытын ашты. Арасында Түркия, Сауд Арабиясы, Иордания, Израиль, Жапония, Кипр, Қытай, Моңғолия, Еуропа мен Орталық Азия елдерінің түрлі қаласы бар. Соның нәтижесінде, бүгінде халықаралық авиамаршрут желісі 31 ел мен 137 бағытты қамтиды. Яғни, Қазақстаннан жаһандағы осынша мемлекетке тікелей сапарлауға жол ашық. Бұл іс осымен тынбайды, белсенді алға ұласуға тиіс.
Көлік министрлігінің мәлімдеуінше, Қазақстан халықаралық әуе қатынасын кезең-кезеңімен дамытуды жалғастырады. Азия, Таяу Шығыс және Еуропа елдерін қамтиын бірқатар жаңа бағыттарды ашу және қайта жандандыру жоспарланып отыр. Ұшу кеңістігін кеңейту ел қазынасына салмағын салмауға тиіс: ол отандық әуекомпаниялар мен шетелдік тасымалдаушылар есебінен қамтамасыз етілетін болады.
Айталық, 2026 жылғы 11 желтоқсаннан Air Astana Астана – Бангкок (Таиланд) бағыты бойынша тікелей рейс ашпақ. Сапарлар аптасына екі рет Airbus A321LR әуе кемелерімен орындалады. Жаңа әуе бағыты іске қосылғанда Қазақстан мен Таиланд арасындағы рейстердің жалпы саны 4 бағыт бойынша аптасына 20 рейске дейін ұлғаяды.
Ал 25 желтоқсаннан бастап Air Astana Алматы – Лангкави (Малайзия) бағыты бойынша тікелей маусымдық рейстерді орындауды жоспарлап отыр. Рейстер аптасына үш рет жүзеге асырылады. Сонымен қатар Air Astana Оманға 2 жаңа бағытта тұрақты рейс бастайды: 23 қазанда Алматы – Салала бағытында аптасына 1 рет, ал 24 қазанда Астана – Салала бағыты бойынша аптасына 1 рет ұшады.
Бұдан бөлек, өткен аптада Қазақстан мен Қытай әуе қатынасын одан әрі кеңейту туралы уағдаласты. 5 қарашадағы жаңа келісімге сәйкес, қос көрші арасындағы аптасына рұқсат етілген әуе рейстерінің санын 150-ден 180-ге дейін арттыру, сондай-ақ авиамаршрут желісіне Қытайдың тағы екі қаласы – Чэнду мен Қашғарды қосу туралы мәмілеге қол жеткізілді.
– Елдеріміз арасындағы рейстер саны 2025 жылдан бері 52%-ға артты. 2026 жылдың басынан бұл елдің 1 миллионнан астам жолаушысы тасымалданды. Маршрут желісін одан әрі кеңейтіп, екі ел арасындағы бағыттардың жалпы санын 30-ға дейін жеткізу – министрліктің жоспарында, – деді Көлік вице-министрі Талғат Ластаев.
Жаңа маршруттар сауда-экономикалық, туристік және мәдени байланыстарды нығайтуға, сондай-ақ алдағы уақытта Қазақстанның жаһандық көлік жүйесіне ықпалдасуына әсерін тигізуге тиіс. Маршруттық желіні кеңейту көлік байланысын арттыруға және Қазақстанның өңірлік авиациялық хаб ретіндегі позициясын нығайтуға бағытталған жүйелі жұмыстың бір бөлігі саналады.
Айхан ШӘРІП