Иесіз, қараусыз қалған ғимарат тұрмақ, маңайына қоқыс төгілген жерден де аулақ жүруге тырысатынымыз жасырын емес. Алайда тап осы мәселе Атырауда әлі күнге дейін өзекті күйінде қалып отыр.
Қараусыз ғимарат қауіптің нышаны ма?
111
оқылды

Бүгінде шаһардың өзінде ие­сіз қалған 140-тан астам ғи­марат есепке алынған. Қала әкім­дігінің мәліметінше, соның 75-і сүрілген. Бұл – мәселені ше­шу бағытында белгілі бір жұ­мыс­тар­дың атқарылып жатқанын көр­сеткенімен, әлі де назар ау­дару­ды қажет ететін нысандардың бар екенін аңғартады.

Бір қарағанда, қаңырап бос тұр­ған ғимараттар қаланың көркін бұ­затын ескі құрылыстар ғана бо­лып көрінуі мүмкін. Алайда олар­дың артында адам қауіпсіздігі, қо­ғамдық тәртіп, қоршаған ор­та­ның тазалығы секілді маңызды мә­селелер тұр. 

Баспанасы жоқтар «басып алған»

Атырауда заң мен тәртіп ая­сын­да «Айқын нәтиже» жобасы жү­зеге асырылып жатыр. Мақсат – құ­қық­бұзушылықтың алдын алу, қо­ғамдық тәртіпті нығайту және тұр­ғындар үшін қауіпсіз қалалық ор­та қалыптастыру. Жоба негі­зі­нен үш бағытты қамтиды. Олар – қа­раусыз қалған ғимараттарды бұ­зу, бейнебақылау камералары қам­тымайтын аумақтарды анық­тау және көшелерді жарықтандыру. Аты­рау қаласының прокуроры Мер­ген Меңдіғалиевтың айтуын­ша, қараусыз ғимараттарды бұзу жұ­мыстарын  мердігер Energy Systems ЖШС жүзеге асыруда.  

– Қараусыз қалған ғимараттар мә­селесі тек қаланың сәулеттік кел­­бетіне қатысты емес. Иесіз ғи­мараттардың кейбірі ішімдік іш­е­тін немесе тұрақты баспанасы жоқ адамдардың паналайтын ор­ны­на айналған. Сондықтан мұн­дай ғи­ма­раттарды сүру тұрғын­дар­дың қауіп­сіздігін қамтамасыз ету­мен қатар, қаланың сәулеттік кел­бетін жақсартуға да бағыт­тал­ған, – деді қала прокуроры Мерген Меңдіға­лиев.

Назерке Қалиева – Атырау қа­ла­сының тұрғыны. Жергілікті жұрт­шылық «Шалқыма» деп атап кет­кен шағынауданда тұратын ол жа­тақхана маңындағы қараусыз қал­ған ғимараттың қанша уақыт өт­се де бұзылмай тұрғанына алаң­даулы. 

– Үш балам бар. Бәрі де өсті, аяқ­­танды. Жолдасым қайтты. Қол­да бала-келін, немерелерім бар. Өзім зейнет жасына жете қой­ма­ғандықтан, жұмыстамын. Не­ме­ре­лерім үшін алаңдаймын. Бірі таң­мен, екінші кештетіп сабаққа ке­ліп-кетіп жатады. Келін де, ұлым да жұмыста болғандықтан, не­мерелерім сабаққа өздері б­а­рып-келеді. Біз сол жатақхана маңындағы жеке үйлердің бірінде тұрамыз. Балалардың сабағына ба­рып-келетін жол дәл жатақ­ха­на­ның маңы. Аты шулы жатақ­ха­наны Атырауда білмейтін адам жоқ шығар. Сол жатақхана маңын­дағы үйдің өртеніп, кейін бос қал­ға­ны­на пәлен жыл өтті. Адамдарды қол­мен ұстап алмасақ та, талай шп­риц, бөтелкелерді сол үйдің маңынан көріп жүрдік. Кейде топ­танып кете бара жатқан адамдар да болады. Балалар сабақтан аман-есен келгенше жанымызды шү­берекке түйіп отырамыз. Бірақ жұ­мыста жүргендіктен, уақыт бізге бағына бермейді. Сондықтан қа­ладағы осындай иесіз қалған үйі бар, ғимараты бар, бәрін тезірек сүріп тастаса деймін. Әйтпесе кү­ні­міз бала үшін уайымдаумен өтіп жатыр, – дейді тұрғын.  

Зейнеткер Атамаш Қасым да қараусыз қалған ғимарат­тар­дан бөлек, қала көшелеріндегі жа­рықтандыру деңгейіне де назар аудару керек деп ойлайды. 

– Жарықтандырумен бірге, бей­небақылау камераларының же­т­кіліксіздігі де өзекті. Алды­мыз­да қыс келе жатыр. Кешкі жә­не түнгі уақытта жарық аз түсе­тін көшелермен жүру, қараусыз қалған нысандардың маңынан өту бәрі­бір қолайсыздық туғызады. Жас келген сайын көру қабіле­ті­міз­дің де нашарлайтыны түсінікті. Сон­дықтан мектепке ерте барып, кеш қайтатын бала-шаға, жұмыс­тан қас қарая шығатын үлкендер, кө­лік аялдамаларына жаяу бара­ты­нымыз бар – осындайда көше­лер жарық болумен бірге, қоғам­дық кеңістіктердің бақылауда бол­уы да маңызды ғой, – дейді зей­неткер.

«Айқын нәтиже» жобасы ая­сын­да қазір камералармен қам­тыл­маған аумақтарды анықтау жұ­мыстары жүргізіліп жатыр. Аты­рау қаласының прокуроры Мер­ген Меңдіғалиевтің айтуын­ша, бұл қауіпсіздік инфрақұрылы­мын дамытуда қай аумақтарға ба­­сымдық беру қажеттігін ай­қын­дау­ға мүмкіндік бермек.

Атырау қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және тұр­ғын үй инспекциясы бөлімі бас­шысының орынбасары Олжас Х­а­сановтың айтуынша, сүрілуі жос­­парланған ғимараттардағы тұр­­ғындардың барлығы көшіріл­ген. Босатылған аумақтардың бір бөлігіне алдағы уақытта жаңа тұр­ғын үйлер мен сауда нысандарын салу жоспарланып отыр.

– Бұл ретте иесіз ғимараттарды бұ­зу жұмыстары қаланың бос жат­қан аумақтарын тиімді пайда­ла­нуға да жол ашады. Яғни қауіп­сіз­дік мәселесін шешумен қатар, қа­ланың құрылыс әлеуетін арт­тыру­ға мүмкіндік береді, – дейді Ол­жас Хасанов. 

21 мың камерасы жеткілікті ме?

Осыдан екі жыл бұрын Аты­рау Қазақстандағы қыл­мыс өршіп тұрған топ үш өңір ті­зіміне кірді. Бас прокуратураның ре­сми мәліметіне сәйкес, Маң­ғыс­тау, Атырау және Павлодар об­лыстары тіркелген қылмыс са­ны бойынша көш бастаған еді. Одан бері арада екі жыл өтті. Аты­­рау облыстық полиция депар­та­ментінен білгеніміздей, қазір бір ғана қала аумағына 21 мың бей­­небақылау камерасы орнатыл­ған екен.

– Жалпы, қоғамдық тәртіпті сақ­­тау – полиция үшін ең басты мис­сия. Біздер иесіз ғимараттар бол­са да, болмаса да жұмы­сы­мыз­ды жалғастыра береміз. Жыл ба­сы­­нан полиция департаменті қыз­­­­­меткерлері «Қауіпсіз үй» же­дел профилактикалық іс-шарасы аясында 8 479 тұрғын үйді тексер­ді. Тексеру барысында жеке және жал­­дамалы үйлер, көпқабатты тұр­­ғын үйлердегі пәтерлер, сая­жай­­лар, шаруа қожалықтары мен қа­раусыз қалған ғимараттар қам­тыл­ды. Қауіп болуы мүмкін ай­мақ­тар қаш­ан да бақылауымызда, – дейді Атырау облысы полиция депар­та­мен­тінің баспасөз хатшысы Мейі­рім Ердәулет.  

Аты шулы Жангелдин траге­дия­сын халық әлі ұмыта қойған жоқ. Бүкіл Қазақстанды дүр сіл­кін­дірген қанды қылмыс кезінде бір отбасының мүшелері түгел көз жұмған еді. Ата-енесін ауылдағы өз үйлерінде, қос балдызын қала­дағы жалдамалы үйде өлтірген Сұл­тан Сәрсемалиевтің қыл­мыс­тан кейін ұзақ уақытқа дейін жа­сырына алуына да бақылау каме­ра­сы жоқ «соқыр аймақтардың» әсе­рі болды деп айта аламыз. Се­бе­бі қылмыстық оқиға толық баян­­далған сот залынан білге­ні­міз­­дей, Сәрсемалиев Атырау қа­ла­сы маңында жалдап тұрған үй­лер камерамен жабдықталмаған, по­лицияның толықтай бақы­лауын­­­­дағы учаскелер емес.

«Соқыр аймақ» дегеннен шы­ға­ды, осыдан бір жыл бұрын Жылы­­ой ауданында болған қанды қылмыс та әлі күнге дейін ел есін­де. 7 жасар қыз баланы қорлап өл­тір­ген қылмыскер әрекетін «со­қыр аймақта» жасаған болатын. Қыл­мыстың қанды ізін анықтауға ке­дергілердің болуына да сол ка­мера орнатылмаған аумақтың көп болуы кері әсерін берген еді. Сон­дық­тан бейнебақылау камера­ла­рын қалалық жерге ғана емес, ауыл-аймақтарға да орнатудың маңы­зы зор. 

Атырау облысы полиция де­пар­таментінің ресми мәліметінше, биыл­ғы жылдың алғашқы 10 айын­­да Атырау облысында ка­ме­ра­лар көмегімен 735 қылмыс ашыл­ған екен. 2025 жылы 302 қыл­мыс қылмыс ашылған. Бұл цифр­лар өңірдегі криминогендік жағ­дайды бағалаудың басты кри­терийі бола алмауы мүмкін. Де­ген­мен қылмыстың алдын алуда, қо­ғамдағы тәріпті, қауіпсіздікті сақ­тауда – көшедегі бейнебақылау ка­мераларының қаншалықты маңызды рөл атқаратынын көрсе­теді. 

Әлеуметтанушы Ақтоты Дәу­летбаеваның ай­туын­ша, қараусыз қалған ғимараттар – тек қаланың көркін бұзатын ны­сандар емес, қоғамға да кері әсе­рін тигізетін мәселе. 

– Мұндай ғимараттар көбей­ген сайын тұрғындардың қауіп­сіз­ді­гіне қатысты алаңдаушылығы ар­­тады. Әсіресе иесіз қалған, қор­­­­шауы жоқ, кез келген адам кі­ріп-шы­ға алатын нысандар түрлі ке­леңсіз жағдайларға себеп болуы мүм­кін. Оның үстіне, адам тұра­тын ортаның да көңіл күйге әсері бар. Қираған ғимараттар, қараусыз қалған аумақтар қаланың жалпы келбетін өзгертіп қана қоймай, тұр­ғындардың өз ортасына деген көз­қарасына да ықпал етеді. Адам өзі өмір сүретін жердің таза, қауіп­сіз әрі жайлы болғанын қалайды. Ал осындай мәселелер ұзақ уақыт ше­шімін таппаса, халықтың жер­гі­лікті билікке деген сеніміне де әсер етуі мүмкін. Сондықтан бұл мә­­­­селеге тек құрылыс немесе сәу­лет тұрғысынан қарамау керек. Ең алдымен, мұндай аумақтарда тұ­ра­тын адамдардың қауіпсіздігі мен жайлылығы ескерілуі қажет. Қа­лай десек те, қараусыз қалған ғи­­мараттар ретке келтіруді, мүм­кін­дігінше қайта пайдалануды не­м­есе сүріп тастауды қажет етеді, – дейді әлеуметтанушы.

Ресми деректерге сәйкес, қа­рау­сыз ғимараттар мәселесі жал­ғыз Атырау облысында ғана емес, Алматы, Шымкент, Павлодар, Қа­рағанды, Өскемен, Тараз және Қос­танай қалаларында да айрық­ша байқалып отыр. Торғай төсін­де­гі Арқалық қаласындағы бос қал­ған аумақтар мәселесі өз ал­ды­на бөлек тақырып. Қалай десек те, ие­сіз ғимараттарды сүру уақыт оз­дырмауы қажет.

Баян ЖАНҰЗАҚОВА,

Атырау облысы