Қарағанды облысының прокуратурасы мен Қарағанды қаласына қарасты Қазыбек би ауданы прокуратурасы ұйымдастырған іс-шараға Ж.Букенов атындағы Қарағанды банк колледжінің студенттері мен қала мектептерінің жоғары сынып оқушылары қатысты. Олар Қарағанды қалалық Полиция басқармасының жұмысымен танысып, құқық қорғау жүйесінің күнделікті қызметін көзбен көрді.
– Жасөспірім шақ – адамның мінезі қалыптасып, қоршаған ортаға көзқарасы орнығатын кезең. Дәл осы уақытта құқық пен жауапкершілік, еркіндік пен тәртіп, таңдау мен салдар туралы ашық әңгіме жүргізу аса маңызды. Осы іс-шарамыздың да негізгі мақсаты – жастардың құқықтық сауаттылығын арттыру, құқықбұзушылықтың алдын алу және полиция қызметіне деген сенімді нығайту. Бір қарағанда, полиция ғимаратын аралату, қызмет кабинеттерін көрсету, мамандармен кездестіру секілді қарапайым таныстыру болып көрінуі мүмкін. Дегенмен оның астарында әлдеқайда салмақты мақсат жатыр, – деді Қазыбек би ауданы прокуратурасының бөлім прокуроры Гүлсара Керімжанова.
Гүлсара Серікқызының айтуынша, құқықтық мәдениет тек заң баптарын жаттаумен қалыптаспайды. Жас адам заңның қалай жұмыс істейтінін, полицияның қандай жағдайда әрекет ететінін, құқықбұзушылықтың қандай жауапкершілікке әкелетінін нақты көргенде ғана оның бойында ішкі тежем, азаматтық жауапкершілік пайда болады.
«Ашық полицияға» келген жастар Қарағанды қаласының Полиция басқармасынын жұмысымен танысты. Қаладағы қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік жұмыстарын үйлестіретін орталықта қатысушылар ішкі істер органдарының күнделікті қызметімен танысып, полиция жұмысының сырт көзге көріне бермейтін қырларын көрді.
Келгендер жедел басқару орталығын көрді. Мұнда 102 операторлары тұрғындардан түскен қоңырауларды қабылдайды. Хабарламалар қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде тіркеледі.
– Бір қарағанда, оператордың жұмысы тек телефон тұтқасын көтерумен шектелетіндей көрінуі мүмкін. Бірақ шұғыл хабар түскен сәттен бастап бірнеше қызмет бір мезетте қозғалысқа келеді. Мысалы, тұрғын ұрлық немесе құқықбұзушылық туралы хабар берсе, оператор ақпаратты тіркейді. Сол уақытта бейнебақылау инспекторлары оқиға болған аумақтағы камераларды тексереді. Навигаторлар GPS арқылы сол маңда жүрген патрульдік экипаждарды анықтайды. Ал күштік құрылымдарды басқару тобы жақын маңдағы нарядты оқиға орнына бағыттайды, – дейді жедел басқару орталығы бастығының міндетін атқарушы Асанәлі Әкімов.
Жедел басқару орталығында қаладағы хал-ахуал үлкен экрандар арқылы қадағаланады. Бейнебақылау инспекторлары көшелердегі, қоғамдық орындардағы, білім беру мекемелері маңындағы ахуалды ұдайы бақылап отырады. Мұның бәрі құқықбұзушылықтың алдын алуға, оқиға болған жағдайда дер кезінде әрекет етуге мүмкіндік береді.
Асанәлі Әкімов жастарға «Қорғау» бағдарламасының жұмысын да түсіндірді. Бұл жүйе іздеудегі немесе ұрланған көліктерді, сондай-ақ жол қозғалысы ережесін бұзған автокөліктерді әп сәтте анықтауға көмектеседі.
– Бұл жерде тағы бір маңызды мәселе бар. Полицияның әр әрекеті заң аясында жүзеге асады. Қызметкерлер азаматты біреудің ауызша сөзімен немесе негізсіз күдікпен ұстай алмайды. Кез келген іс-қимыл ресми тіркелген дерекке, арызға, нақты ақпаратқа және заң талаптарына сүйенеді, – деді Асанәлі Әкімов.
Жедел басқару орталығынан кейін қатысушылар криминалист мамандардың жұмысымен танысты. Бұл бөлім жастар үшін ерекше әсерлі болды деуге болады. Өйткені көпшілік қылмысты ашу жұмысын көбіне кинодағы көріністер арқылы елестетеді. Ал шынайы өмірде оның әр қадамы нақты айғаққа, мұқият рәсімге және заң талабына сүйенеді.
Жедел-криминалистика бөлімшесінің бастығы, полиция подполковнигі Денис Сафонов қатысушыларға қылмыстық есепке алу кабинетінің жұмысын түсіндірді. Мұнда заңда белгіленген тәртіппен күдікті ретінде ұсталған тұлғалардың саусақ ізі алынып, фотодеректері рәсімделеді, қажет болған жағдайда биологиялық үлгілер жиналады. Мұның бәрі болашақта қылмысты жедел ашуға, оқиға орнында қалған із арқылы тұлғаны анықтауға және тергеудің сапалы жүргізілуіне мүмкіндік береді.
Денис Сафонов жастарға дактилоскопиялық құралдардың қалай қолданылатынын да көрсетті. Саусақ ізін алу, оны арнайы базаға енгізу, кейін сол із арқылы сәйкестендіру жүргізу – криминалистік жұмыстың негізгі кезеңдерінің бірі. Сонымен қатар қатысушыларға фотодерек рәсімдеу, бейнебақылау жазбаларын талдау, қажет жағдайда ДНҚ үлгілерін жинау тәртібі туралы да ақпарат берілді.
Келесі нүкте – уақытша ұстау изоляторы мен қабылдау-бөлу пункті. Бұл нысандардың әрқайсысы құқық қорғау жүйесінде өзіндік орны бар режимдік мекемелер. Сондықтан мұндағы түсіндіру жұмыстары белгіленген тәртіп аясында жүргізілді.
– Бұл жерде ең маңыздысы – шараның қорқытуға емес, сақтандыруға құрылуы. Прокуратураның бастамасы да осыған саяды. Жасөспірім заңды бұзбай тұрып, оның салдарын білсін. Қателік жасамай тұрып, жауапкершілікті сезінсін. Құқық қорғау органдарын тек жазалаушы құрылым емес, қоғам қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ашық жүйе ретінде танысын, – деді Гүлсара Серікқызы.
Әдебиет БЕЛГІБАЙҰЛЫ,
Қарағанды облысы